EMISSIYA SAVDO TIZIMIMI YOKI UGLEROD SOLIG'IMI? QOZOG'ISTON TAJRIBASI ASOSIDA O'ZBEKISTONDA UGLEROD NARXINI JORIY ETISH KETMA-KETLIGI

Maqolada Qozog'iston emissiya savdo tizimining (KAZ ETS) 2013–2025-yillardagi faoliyati tahlil qilinib, uning saboqlari O'zbekistonda uglerod narxini joriy etish nuqtayi nazaridan baholanadi. Tadqiqot qiyosiy keys-tadqiqot usuliga asoslanadi: ICAP, UNFCCC, Jahon banki va IEA ma'lumotlari Howie va boshqalar (2020) taklif etgan olti o'lchovli siyosiy muvaffaqiyat tipologiyasi orqali talqin qilindi. KAZ ETS ishonchli monitoring, hisobot va verifikatsiya (MRV) infratuzilmasini yaratgan, biroq limitning amaldagi chiqindilardan yuqori belgilanishi, kvotalarning to'liq bepul taqsimlanishi va bozor likvidligining pastligi sababli sezilarli ekologik natija bermagan: 2022-yilda mamlakat chiqindilari 2010-yil darajasidan 11,3 foiz yuqori bo'lgan, 2025-yilda kvotaning o'rtacha narxi esa 0,87 AQSH dollarini tashkil etgan. O'zbekistonning gazga asoslangan elektr energetikasi, metan sizib chiqishining yuqori ulushi, bozor ishtirokchilari sonining kamligi va yaqinda o'tkazilgan tarif islohoti bu modelni to'g'ridan to'g'ri ko'chirishni maqsadga muvofiq emas deb hisoblashga asos beradi. Muallif bosqichma-bosqich yondashuvni taklif etadi: majburiy MRV, mavjud aksiz mexanizmi orqali uglerod solig'i va metan to'lovi, keyinroq esa narx tubiga ega pilot ETS. Statik ssenariy hisobiga ko'ra, tonnasiga 5–20 dollarlik stavkada soliq YaIMning taxminan 0,15–0,9 foizi miqdorida daromad keltirishi mumkin.

Authors

Publication Details

Journal
Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research)
Published
2026-11-19
DOI
https://doi.org/10.5281/zenodo.24359807
Primary Topic
Climate Change Policy and Economics
Type
article
Field-Weighted Citation Impact
0.00
Controls
|||
ALL TIME
JAN
FEB
MAR
APR
MAY
JUN
JUL
AUG
SEP
OCT
NOV
article

EMISSIYA SAVDO TIZIMIMI YOKI UGLEROD SOLIG'IMI? QOZOG'ISTON TAJRIBASI ASOSIDA O'ZBEKISTONDA UGLEROD NARXINI JORIY ETISH KETMA-KETLIGI

Anvar Sayfiddinovich Nuriddinov
Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research)
Climate Change Policy and Economics
article

EMISSIYA SAVDO TIZIMIMI YOKI UGLEROD SOLIG'IMI? QOZOG'ISTON TAJRIBASI ASOSIDA O'ZBEKISTONDA UGLEROD NARXINI JORIY ETISH KETMA-KETLIGI

Anvar Sayfiddinovich Nuriddinov
article en

Abstract

Maqolada Qozog'iston emissiya savdo tizimining (KAZ ETS) 2013–2025-yillardagi faoliyati tahlil qilinib, uning saboqlari O'zbekistonda uglerod narxini joriy etish nuqtayi nazaridan baholanadi. Tadqiqot qiyosiy keys-tadqiqot usuliga asoslanadi: ICAP, UNFCCC, Jahon banki va IEA ma'lumotlari Howie va boshqalar (2020) taklif etgan olti o'lchovli siyosiy muvaffaqiyat tipologiyasi orqali talqin qilindi. KAZ ETS ishonchli monitoring, hisobot va verifikatsiya (MRV) infratuzilmasini yaratgan, biroq limitning amaldagi chiqindilardan yuqori belgilanishi, kvotalarning to'liq bepul taqsimlanishi va bozor likvidligining pastligi sababli sezilarli ekologik natija bermagan: 2022-yilda mamlakat chiqindilari 2010-yil darajasidan 11,3 foiz yuqori bo'lgan, 2025-yilda kvotaning o'rtacha narxi esa 0,87 AQSH dollarini tashkil etgan. O'zbekistonning gazga asoslangan elektr energetikasi, metan sizib chiqishining yuqori ulushi, bozor ishtirokchilari sonining kamligi va yaqinda o'tkazilgan tarif islohoti bu modelni to'g'ridan to'g'ri ko'chirishni maqsadga muvofiq emas deb hisoblashga asos beradi. Muallif bosqichma-bosqich yondashuvni taklif etadi: majburiy MRV, mavjud aksiz mexanizmi orqali uglerod solig'i va metan to'lovi, keyinroq esa narx tubiga ega pilot ETS. Statik ssenariy hisobiga ko'ra, tonnasiga 5–20 dollarlik stavkada soliq YaIMning taxminan 0,15–0,9 foizi miqdorida daromad keltirishi mumkin.

Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research)
Climate Change Policy and Economics
AI Navigator

Ask Laika to Summarize, Analyze, and Connect papers live on the map.

Summarize Papers & Methodologies

Extract key findings, datasets, and comparative methods across publications.

Benchmark Rankings & Visual Analytics

Rank top research institutions, authors, funders, topics, and journals by Field-Weighted Citation Impact (FWCI) and paper volume with instant charts.

Connect Distant Disciplines

Bridge topological clusters on the map to find hidden collaborative intersections.

Laika access coming soon