EMISSIYA SAVDO TIZIMIMI YOKI UGLEROD SOLIG'IMI? QOZOG'ISTON TAJRIBASI ASOSIDA O'ZBEKISTONDA UGLEROD NARXINI JORIY ETISH KETMA-KETLIGI
Maqolada Qozog'iston emissiya savdo tizimining (KAZ ETS) 2013–2025-yillardagi faoliyati tahlil qilinib, uning saboqlari O'zbekistonda uglerod narxini joriy etish nuqtayi nazaridan baholanadi. Tadqiqot qiyosiy keys-tadqiqot usuliga asoslanadi: ICAP, UNFCCC, Jahon banki va IEA ma'lumotlari Howie va boshqalar (2020) taklif etgan olti o'lchovli siyosiy muvaffaqiyat tipologiyasi orqali talqin qilindi. KAZ ETS ishonchli monitoring, hisobot va verifikatsiya (MRV) infratuzilmasini yaratgan, biroq limitning amaldagi chiqindilardan yuqori belgilanishi, kvotalarning to'liq bepul taqsimlanishi va bozor likvidligining pastligi sababli sezilarli ekologik natija bermagan: 2022-yilda mamlakat chiqindilari 2010-yil darajasidan 11,3 foiz yuqori bo'lgan, 2025-yilda kvotaning o'rtacha narxi esa 0,87 AQSH dollarini tashkil etgan. O'zbekistonning gazga asoslangan elektr energetikasi, metan sizib chiqishining yuqori ulushi, bozor ishtirokchilari sonining kamligi va yaqinda o'tkazilgan tarif islohoti bu modelni to'g'ridan to'g'ri ko'chirishni maqsadga muvofiq emas deb hisoblashga asos beradi. Muallif bosqichma-bosqich yondashuvni taklif etadi: majburiy MRV, mavjud aksiz mexanizmi orqali uglerod solig'i va metan to'lovi, keyinroq esa narx tubiga ega pilot ETS. Statik ssenariy hisobiga ko'ra, tonnasiga 5–20 dollarlik stavkada soliq YaIMning taxminan 0,15–0,9 foizi miqdorida daromad keltirishi mumkin.
Authors
- Anvar Sayfiddinovich Nuriddinov
Publication Details
- Journal
- Zenodo (CERN European Organization for Nuclear Research)
- Published
- 2026-11-19
- DOI
- https://doi.org/10.5281/zenodo.24359807
- Primary Topic
- Climate Change Policy and Economics
- Type
- article
- Field-Weighted Citation Impact
- 0.00