From Gobustan to Orkhon: The Archaeology of 12,000 Years of Memory

This study traces the transformation of ritual memory from the petroglyphs of Gobustan and Gemigaya in Azerbaijan to the Orkhon inscriptions in Mongolia. It argues that ritual was not only performed, but also inscribed, remembered and transmitted through three carriers: place, movement, and tamga (sign). Drawing on archaeological evidence, comparative rock art analysis, and theories of collective memory, the paper shows how the solar-headed figure, the dancing ritual, and the tamga form evolved from a prehistoric ritual image into a written cultural code. The work connects Gobustan, Gemigaya, Göbekli Tepe, Saymaly-Tash, Tamgaly and the Orkhon Valley as parts of a single long-term memory landscape. Xülasə Bu tədqiqat ritual yaddaşın Qobustan və Gəmiqaya petroqliflərindən Orxon yazılarına qədər 12.000 illik transformasiyasını izləyir. Məqalədə ritualın yalnız icra olunmadığı, həm də yazıldığı, yadda saxlanıldığı və üç daşıyıcı vasitəsilə ötürüldüyü göstərilir: məkan, hərəkət və tamğa (nişan). Arxeoloji dəlillər, müqayisəli qayaüstü incəsənət təhlili və kollektiv yaddaş nəzəriyyələrinə əsaslanan tədqiqat, yaddaşın daşda necə qorunub saxlanıldığını ortaya qoyur. Аннотация Данное исследование прослеживает трансформацию ритуальной памяти на протяжении 12 000 лет — от петроглифов Гобустана и Гемигая в Азербайджане до орхонских надписей в Монголии. В статье показано, что ритуал не только исполнялся, но и записывался, запоминался и передавался через три носителя: место, движение и тамгу (знак). На основе археологических данных, сравнительного анализа наскального искусства и теорий коллективной памяти показано, как память сохранялась в камне. Özet Bu çalışma, ritüel hafızanın Azerbaycan'daki Gobustan ve Gemigaya petrogliflerinden Moğolistan'daki Orhun yazıtlarına kadar 12.000 yıllık dönüşümünü incelemektedir. Makalede, ritüelin yalnızca icra edilmediği, aynı zamanda yazıldığı, hatırlandığı ve üç taşıyıcı aracılığıyla aktarıldığı gösterilmektedir: mekân, hareket ve tamga (işaret). Arkeolojik kanıtlar, karşılaştırmalı kaya sanatı analizi ve kolektif hafıza teorilerine dayanan çalışma, hafızanın taşta nasıl korunduğunu ortaya koymaktadır.