NEUROPSYCHOLOGICAL AND COGNITIVE FEATURES OF PATIENTS WITH PARKINSON'S DISEASE DEPENDING ON DISEASE SEVERITY
Parkinson's disease (PD) is the fastest-growing neurodegenerative disorder, and its non-motor manifestations, primarily cognitive and neuropsychiatric disturbances, largely determine disability, quality of life, and caregiver burden. This article presents a narrative review of publications from 2022–2026 focusing on the neuropsychological and cognitive profiles of patients with PD in relation to disease severity. The review summarises data on the prevalence of mild cognitive impairment in PD (PD-MCI) and Parkinson's disease dementia (PDD), the domain-specific patterns of cognitive deficits, the contribution of genetic factors (APOE-ε4, GBA), the diagnostic value of global screening tests (MMSE, MoCA) compared with comprehensive neuropsychological assessment, and the current state of clinical trials targeting cognitive dysfunction. The literature indicates that early disease stages are characterised predominantly by frontostriatal executive and attentional dysfunction, whereas increasing motor severity is accompanied by the involvement of posterior cortical functions (visuospatial abilities, semantic fluency, and memory) and an increasing burden of neuropsychiatric symptoms, potentially culminating in dementia. Stage-oriented cognitive screening, preferably using the MoCA, supplemented by Level II neuropsychological assessment in uncertain cases, is recommended for the timely detection of cognitive impairment and risk stratification. RU Болезнь Паркинсона (БП) является нейродегенеративным заболеванием с наиболее быстрым ростом распространённости, а её немоторные проявления, прежде всего когнитивные и нейропсихиатрические нарушения, во многом определяют степень инвалидизации, качество жизни пациентов и нагрузку на лиц, осуществляющих уход. В статье представлен нарративный обзор публикаций за 2022–2026 гг., посвящённых нейропсихологическому и когнитивному профилю пациентов с БП в зависимости от тяжести заболевания. Обобщены данные о распространённости умеренных когнитивных нарушений при болезни Паркинсона (БП-УКН) и деменции при болезни Паркинсона (БП-Д), доменной структуре когнитивного дефицита, роли генетических факторов (APOE-ε4, GBA), диагностической ценности скрининговых тестов (MMSE, MoCA) в сравнении с комплексным нейропсихологическим обследованием, а также о современном состоянии клинических исследований, направленных на коррекцию когнитивных нарушений. Согласно данным литературы, на ранних стадиях заболевания преобладают лобно-стриарная исполнительная дисфункция и нарушения внимания, тогда как увеличение тяжести двигательных нарушений сопровождается вовлечением задних корковых функций (зрительно-пространственных способностей, семантической беглости речи и памяти), а также нарастанием выраженности нейропсихиатрических симптомов, вплоть до развития деменции. Для своевременного выявления когнитивных нарушений и стратификации риска рекомендуется стадийно-ориентированный когнитивный скрининг, предпочтительно с использованием MoCA, а в диагностически неопределённых случаях — нейропсихологическое обследование II уровня. UZ Parkinson kasalligi (PK) dunyoda eng tez sur'atlarda o'sib borayotgan neyrodegenerativ kasalliklardan biri bo'lib, uning nomotor namoyon bo'lishlari, avvalo, kognitiv va neyropsixiatrik buzilishlar bemorlarning nogironlik darajasi, hayot sifati hamda parvarishlovchilarga tushadigan yuklamani belgilashda muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur maqolada 2022–2026-yillarda chop etilgan, Parkinson kasalligiga chalingan bemorlarning kasallik og'irligiga bog'liq neyropsixologik va kognitiv profiliga bag'ishlangan ilmiy nashrlarning narrativ sharhi keltirilgan. Sharhda Parkinson kasalligida yengil kognitiv buzilishlar (PK-YKB) va Parkinson kasalligiga bog'liq demensiyaning (PK-D) tarqalish darajasi, kognitiv buzilishlarning alohida domenlar bo'yicha namoyon bo'lish xususiyatlari, genetik omillarning (APOE-ε4, GBA) ta'siri, umumiy kognitiv skrining testlarining (MMSE, MoCA) kompleks neyropsixologik tekshiruv bilan taqqoslagandagi diagnostik qiymati, shuningdek, kognitiv buzilishlarni davolashga qaratilgan klinik tadqiqotlarning hozirgi holati umumlashtirilgan. Adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatadiki, kasallikning erta bosqichlarida asosan frontostriatal ijro funksiyalari va diqqat bilan bog'liq buzilishlar ustunlik qiladi. Harakat buzilishlari og'irligining ortishi esa orqa kortikal funksiyalarning (vizual-fazoviy qobiliyatlar, semantik ravonlik va xotira) jalb etilishi hamda neyropsixiatrik simptomlar yuklamasining ortishi bilan kechadi va oxir-oqibat demensiya rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Kognitiv buzilishlarni o'z vaqtida aniqlash va xavfni tabaqalashtirish maqsadida kasallik bosqichiga yo'naltirilgan kognitiv skriningni, afzal ravishda MoCA testidan foydalangan holda o'tkazish, diagnostik jihatdan noaniq holatlarda esa II darajali neyropsixologik tekshiruvni amalga oshirish tavsiya etiladi.
Authors
- Мавлуда Мамурова
- Idrisaxon Yusupova (ORCID: https://orcid.org/0009-0006-8133-8653)
Institutions
- Samarkand State Medical Institute (UZ)
Publication Details
- Journal
- TIBBIYOT TA’LIMI VA INNOVATSIYALARI
- Published
- 2026-11-10
- DOI
- https://doi.org/10.5281/zenodo.24098722
- Primary Topic
- Parkinson's Disease Mechanisms and Treatments
- Type
- article
- Field-Weighted Citation Impact
- 0.00