FITONIMIK FRAZEOLOGIZMLAR TARJIMASIDA EKVIVALENTLIK DARAJASI, OBRAZ VA KONNOTATSIYANING QAYTA YARATILISHI (INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARI MISOLIDA)

Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi fitonim komponentli frazeologik birliklarni tarjima qilishda ekvivalentlik darajasi, obraz va konnotativ mazmun qay darajada saqlanishi yoki o‘zgarishi tahlil qilinadi. Frazeologizmni tarjima qilganda uning ma’nosini to‘g‘ri berishning o‘zi yetarli emas: iboraning tasviriy asosi, u ifodalaydigan baho, his-tuyg‘u va nutq uslubi ham tarjima sifatini belgilaydi. Tadqiqot materiali ikki tilning frazeologik lug‘atlari hamda badiiy va publitsistik matnlardan tanlab olingan 46 ta frazeologik juftlikdan iborat. Ishda qiyosiy-chog‘ishtirma, komponent, kontekstual va tarjima tahlili metodlari qo‘llanildi. Har bir juftlik uch mezon – denotativ ma’no, obraz va konnotatsiya bo‘yicha baholandi. Tahlil natijasida ikki til o‘rtasida to‘rt xil munosabat ajratildi: obraz va ma’no to‘liq mos keladigan ekvivalentlar; fitonim boshqa o‘simlik nomi bilan almashadigan birliklar; o‘simlik obrazi zoonim, somatizm yoki boshqa tasvir bilan almashadigan analoglar; tarjima tilida frazeologik muqobili bo‘lmagan birliklar. Juftliklarning faqat 41,3 foizida konnotatsiya to‘liq saqlangani, 13 foizida esa butunlay yo‘qolgani aniqlandi. Bu tarjimada eng ko‘p yo‘qotish ma’noda emas, balki kinoya, hazil, baho ohangi va uslubiy bo‘yoqda yuz berishini ko‘rsatadi. Shuningdek, to‘liq ekvivalentlik ham konnotatsiyani har doim kafolatlamasligi, obrazi boshqa bo‘lgan analoglar esa uni ko‘pincha yaxshi saqlashi ko‘rsatib berildi. Maqola so‘ngida tarjimonlar uchun konnotatsiyani saqlashga qaratilgan amaliy tavsiyalar berilgan. Natijalar ikki tilli frazeologik lug‘atlar tuzishda va tarjimashunoslik mashg‘ulotlarida qo‘llanishi mumkin.