Türkiye’de Otomatik Ayarlama Mekanizmalarının Uygulanabilirliği: OECD Ülkeleriyle Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme

Bu çalışma, Türkiye’de kamu emeklilik sisteminin mali sürdürülebilirliği açısından otomatik ayarlama mekanizmalarının (OAM) uygulanabilirliğini, seçilmiş demografik, mali ve sağlık göstergeleri üzerinden değerlendirmektedir. Çalışmada önce OECD ülkelerindeki OAM uygulamaları dört mekanizma türü altında gruplandırılmış, her tür için temel tetikleyici göstergeler, ayarlanan parametreler ve uygulayan ülkeler belirtilmiştir. Ardından, OAM başlangıcı veya aktivasyonu etrafında kamu emeklilik harcamaları/GSYİH oranının seyri betimleyici olay-zaman profilleriyle incelenmiş, Türkiye’nin yaşlı bağımlılık oranı, doğurganlık eğilimi, yaşam beklentisi, sağlıklı yaşam beklentisi ve kamu emeklilik harcaması göstergeleri OECD ülkeleriyle karşılaştırılmıştır. Bulgular, OAM başlangıcı sonrasında kamu emeklilik harcamalarının tüm mekanizma türlerinde ortak biçimde azaldığını gösteren genel bir desenin bulunmadığını ortaya koymaktadır. Türkiye’de mevcut kamu emeklilik harcaması görece düşük olmakla birlikte, yaşlı bağımlılık oranındaki hızlı artış ve doğurganlıktaki düşüş, orta ve uzun vadede baskının güçleneceğine işaret etmektedir. Buna karşılık sağlıklı yaşam beklentisinin görece düşük olması, emeklilik yaşını yaşam beklentisine bire bir bağlayan bir mekanizmanın sınırlılıklarını göstermektedir. Çalışma, Türkiye için tekil bir OAM yerine ölçülü emeklilik yaşı bağlantısı, katkı tabanını dikkate alan ayarlamalar ve sınırlı bir otomatik dengeleme bileşeni içeren çok bileşenli bir yapının geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşmaktadır. Bu yönüyle çalışma, OAM’leri kısa vadeli harcama azaltıcı araçlar olarak değil, kurumsal ve kademeli uyum mekanizmaları olarak ele almaktadır.