Folklorun İşlevleri Bağlamında Kayseri Fıkraları Üzerine Bir Araştırma

Sosyokültürel yapıya dair birçok unsuru ve toplumun düşünce dünyasını bünyesinde barındıran fıkra, Türk halk edebiyatının önemli bir türüdür. Bu çalışmanın konusu da Kayseri fıkralarıdır. Makalede, Kayseri fıkraları folklorun işlevleri bağlamında araştırılmış; fıkraların içerdiği değerler, verdiği mesajlar çözümlenmiştir. Araştırmanın verileri doküman analizi yöntemi ile yapılmış, araştırma evrenindeki Kayseri fıkraları taranarak çalışmanın sınırları dâhilinde örneklemler tespit edilmiş ve bulgular üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Makale, işlevsel halk bilimi yöntemine dayanılarak hazırlanmıştır. Folklorun işlevleri bağlamında bu yöntemden istifade edilmiş ve fıkra metinleri işlevsel yaklaşımla ele alınmıştır. Fıkranın sosyokültürel yapıyı yansıtan en iyi türlerden biri olduğu kabulünden yola çıkılarak Kayseri fıkralarında yer alan kent imgelerini, bölgeye ait kültürel unsurları ve toplumsal değerleri tespit etmek amaçlanmıştır. Folklorun dört işlevi ve buna ilaveten protesto işlevi açısından Kayseri fıkraları incelendiğinde ticaret, para, esnaflık gibi kavramların sıkça işlendiği görülmüştür. Çalışma sonucunda elde edilen istatistiksel değerlere bakıldığında protesto işlevinin Kayseri fıkralarında en çok yer alan işlev olduğu anlaşılmıştır. Protesto işlevinin olduğu fıkra metinlerinde bir savunma işlevinden de söz edilebilmektedir. Savunma eyleminin tespit edildiği fıkralarda gülmenin işlevlerine ve gülme olgusuna da fıkra penceresinden değinilmiştir. Bunun nedeni, ilgili fıkra metinlerinde söz konusu savunmaların gülme eylemi üzerinden yapılmasıdır. Çalışma sonucunda, Kayseri fıkraları üzerinden sosyokültürel bir okuma yapılmış, ahilik kültürü ve ticaretle ilgili alanlarda çalışma yapanlara zengin malzemeler sunulmuştur. Ayrıca ortaya konulan Kayseri fıkralarının işlevselliği, içerdiği değerler ve verdiği mesajlar ortaya çıkarılmıştır. Bu çalışma sonucunda Kayseri fıkralarının başka disiplinlere malzeme sunacağı ve daha fazla dikkat çekeceği düşünülmektedir.