570 Numaralı Karaferye Şer’iyye Sicili İncelemesi (1830-1832)

Bu çalışma 1830-1832 yıllarını kapsayan 570 numaralı Karaferye Şer’iyye Sicili üzerinden Balkanlar’daki bir Osmanlı kazasının sosyoekonomik, askeri ve idari yapısını ele almaktadır. Defter tereke kayıtları, vergi düzenlemeleri, asayiş ve güvenlik sorunları, narh listeleri, mürur tezkireleri, iskân ve ihtidaları içeren toplam 121 belge barındırmaktadır. Sicilde yer alan tereke kayıtları, bölge halkının mesleki dağılımı ile mülkiyet yapısını ortaya koyarken, din farkı gözetilmeksizin hem Müslüman hem gayrimüslim kadınların iktisadi hayata aktif katıldıklarını ve hukuki güvenceye sahip olduklarını belgelemektedir. Dönemin öne çıkan siyasi olaylarından İşkodralı Mustafa Paşa İsyanı sürecinde Karaferye’den asker, iaşe ve lojistik destek talepleri, bu süreçte yeni kurulmuş olan Asâkir-i Mansûre Ordusu’nun Rumeli’deki faaliyetleri bu defter üzerinden takip edilebilmektedir. Yine isyanın bastırılması hususunda ayet, hadis ve fetva gibi dini referanslara atıf yapılması din-siyaset ilişkileri bağlamında önemli bir tartışma zemini sunmaktadır. Savaş yükü, eşkıyalık faaliyetleri ve vergi toplayan görevlilerin usulsüzlükleri toplu köylü firarlarına yol açmıştır. Buna karşılık Osmanlı idaresi, toplumsal dengeleri ve üretimin devamlılığını korumak adına usulsüz faiz taleplerini yasaklamış, halkın birikmiş borçlarını duruma göre üç yıla yayarak taksitlendirmiş ya da üç yıllık bir mühletin ardından taksitlere bağlamıştır.