Câhiliye Şiirinin Tarihsel Ufkun Tamamlanmasındaki Katkısı

Bu çalışma, Câhiliye şiirinin, Câhiliye dönemine ilişkin tarihsel ufkun tamamlanmasındaki rolünü incelemektedir. Çalışma, tarih kaynaklarının eyyâmü’l-Arab, kabileler, mekânlar ve kabile önderleri gibi genel çerçeveleri muhafaza ettiği; buna karşılık şiirin, bu çerçeveler içindeki hayatın devinimini - özellikle insani duygulanımları, kabileler arası ilişkileri, geçim şartlarını ve topluluğun kendi toprağıyla kurduğu bağı- koruduğu tespitinden hareket etmektedir. Araştırma, şiir metnini nesep, ahbâr, coğrafya ve sözlük literatürüyle birlikte değerlendiren bütüncül bir okuma yöntemine dayanmakta; böylece Câhiliye şiirinin, tarihsel rivayetin yerini almadan ve ondan bağımsızlaşmadan tarihsel ufku ne şekilde genişlettiğini belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu tamamlayıcılık mekanizmaları, önce şiir-tarih ilişkisi bağlamında, ardından kabilevi, toplumsal ve mekânsal görünümler üzerinden farklı örüntüler hâlinde izlenmiştir. İnceleme, İbnü’l-Kâ’if ed-Dabbî, İbn en-Nehdî, İbn Şu‘le el-Fihrî, İbnü’l-Vehil el-Mureyhî el-Kuşeyrî, el-Esfa‘ b. el-Evber ve el-Ebrak el-Hurrî gibi şairlerden seçilmiş şiir örneklerine dayanmaktadır; zira bu örnekler şiirin, bir ismi mensup olduğu kabileye, kabileyi de doğal unsurlarıyla iç içe geçmiş mekânına bağlama gücünü ve olayların toplumsal örüntülerle kesişimini açıkça ortaya koymaktadır. Çalışma, Câhiliye şiirinin tarih için tamamlayıcı bir kaynak niteliği taşıdığı ve tarihi yeniden insani, kabilevi ve mekânsal bağlamına yerleştirdiği sonucuna ulaşmakta; ancak bunun, şiirin sanatsal doğasını ve duygusal yükünü gözeten ihtiyatlı bir okumayla mümkün olacağını vurgulamaktadır.