Ang Arkipelagotiko sa Galaw ng Asoge ni Cirilo F. Bautista(The Archipelagothic in Cirilo F. Bautista’s Galaw ng Asoge [The Movement of Mercury])

Binabasa ng sanaysay ang Galaw ng Asoge (2014), ang nag-iisang nobela sa Tagalog ni Cirilo F. Bautista, sa pamamagitan ng arkipelagotiko bilang relasyonal na metodo ng pagbasa. Ipinapanukalang nagiging arkipelagotiko ang nobela sa pagtatagpo ng magkakahiwalay ngunit nag-uugnayang salaysay, materyal na kasaysayan ng mga bahay, at hindi pantay na kakayahan ng mga tauhang gumalaw at magsalita. Ginagamit ang mga salitang pansuri na pagmumulto, pag-uulit, at pagitan sa tatlong magkakaugnay na aspekto: ang metakathang anyo ng nobela, ang mga bahay ng Ortiz at Zorilla bilang lugar ng kolonyal na yaman at patriyarkal na karahasan, at ang asoge bilang talinhaga ng pagkilos. Ipinapakita na ang paulit-ulit na pagwawasto ng manunulat-tagapagsalaysay ay naglalantad sa kapangyarihang pumili at magtakda ng katotohanan sa pamilya. Samantala, ang agwat ng dalawang bahay sa loob ng uring elite at ang mga lihim na pinapasan ng kababaihan ang nagbibigay ng historikal at panlipunang bigat sa gotikong sindak. Sa katauhan naman ni Ben, ang asoge, bilang paliku-likong pagkilos bilang pakikipagbuno para sa kabuhayan at dignidad na nananatiling nililimitahan ng uri. Iginigiit ng sanaysay na nabubuo ang arkipelagotiko sa mga ugnayan ng lugar, panahon, tinig, at kapangyarihan. Sa ganitong pagbasa, napapalawak ang pag-unawa sa poetika ni Bautista, mula sa kaniyang epikong Ingles hanggang sa nobelang ito sa Tagalog, bilang larangan ng pagbabalik at paniningil ng kasaysayan. English Abstract: This essay reads Galaw ng Asoge (2014), Cirilo F. Bautista’s sole novel in Tagalog, through the archipelagothic as a relational method of reading. It proposes that the novel becomes archipelagothic through the convergence of separate yet interconnected narratives, the material histories of houses, and the unequal capacities of characters to move and speak. The essay employs haunting, repetition, and liminality as critical terms across three interrelated aspects: the novel’s metafictional form; the Ortiz and Zorilla houses as sites of colonial wealth and patriarchal violence; and mercury (asoge) as a metaphor for movement. It demonstrates how the writer-narrator’s repeated acts of revision expose the power to select and determine what counts as truth within the family. Meanwhile, the hierarchies between the two elite households, together with the secrets women carry, lend historical and social weight to the novel’s gothic terror. In the mercurial figure of Ben, the shifting and circuitous movement of asoge becomes a metaphor for the struggle for livelihood and dignity, even as such mobility remains constrained by class. The essay argues that the archipelagothic emerges through relations among place, time, voice, and power. Through this reading, Bautista’s poetics can be understood more expansively, from his epics in English to this Tagalog novel, as a field in which history returns and demands a reckoning.