OLIY TAʼLIM TASHKILOTLARIDA INNOVATSION MENEJMENT TAMOYILLARI ASOSIDA BOSHQARUV QARORLARINI QABUL QILISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH

Maqolada Oʻzbekiston oliy taʼlim tizimining jadal miqdoriy kengayish bosqichidan sifat va samaradorlikka yoʻnaltirilgan bosqichga oʻtishi sharoitida oliy taʼlim tashkilotlarida (OTT) boshqaruv qarorlarini qabul qilish mexanizmlarini innovatsion menejment tamoyillari asosida takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot maqsadi OTTlarning akademik, tashkiliy-boshqaruv va moliyaviy mustaqilligi kengayib borayotgan sharoitda qarorlarni asoslash, baholash va ularning ijrosini nazorat qilishning yaxlit mexanizmini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda tizimli yondashuv, 2019–2026-yillarda qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarning kontent-tahlili, 2015/2016–2025/2026-oʻquv yillari rasmiy statistik maʼlumotlarining dinamik tahlili, modellashtirish hamda ierarxiyalarni tahlil qilish usuli (AHP) qoʻllanilgan. Natijalarga koʻra, OTTlar soni 2015/2016-oʻquv yilidagi 69 tadan 2024/2025-oʻquv yilida 222 taga yetgan, 2025/2026-oʻquv yilida esa ilk bor 215 taga qisqargan; talabalar soni 5,8 barobar oshib, 1535,0 ming kishini tashkil etgan, biroq yillik oʻsish surʼati 41,5 foizdan 7,1 foizgacha pasaygan. Bu holat va reytingga asoslangan moliyalashtirishning joriy etilishi boshqaruvda kengayish mantigʻidan resurslarni tanlab taqsimlash mantigʻiga oʻtishni taqozo etmoqda. Maqolada maʼlumotlarga asoslanganlik, manfaatdor tomonlar ishtiroki, moslashuvchanlik, taqsimlangan yetakchilik, boshqariladigan eksperiment va natijaga yoʻnaltirilganlik tamoyillariga tayangan olti bosqichli qaror qabul qilish mexanizmi taklif etilgan. Mexanizm «Raqamli iqtisodiyot va biznes-analitika» yoʻnalishi boʻyicha yangi magistratura dasturi formatini tanlash boʻyicha shartli misolda aprobatsiya qilingan: mezonlar vaznlari izchil aniqlangan (CR = 0,031), muqobil variantlar oʻrtasidagi farq kichikligi sababli sezgirlik tahlili orqali pilot sinov zarurati asoslangan. Shuningdek, qarorlarni strategik, taktik va operatsion turlarga ajratib, har bir tur uchun majburiy bosqichlar tarkibini belgilovchi tipologiya hamda analitik markaz, yagona maʼlumotlar ombori, qaror qabul qilish reglamenti va KPI monitoringi panelidan iborat institutsional taʼminot ishlab chiqilgan. Natijalardan OTT rahbariyati, kuzatuv kengashlari va tarkibiy boʻlinmalar strategik qarorlarni asoslashda hamda milliy reyting koʻrsatkichlarini boshqarishda foydalanishi mumkin.