O'ZBEKISTON TASHQI SAVDO BALANSI VA EKSPORT-IMPORT TARKIBINING STATISTIK TAHLILI (2021–2025)

Ushbu maqolada O'zbekiston tashqi savdo balansi va eksport-import tarkibi 2021–2025-yillar uchun rasmiy statistika ma'lumotlari asosida tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi tashqi savdo oqimlarining dinamikasini, tashqi savdo balansi kamomadining shakllanishini va eksport tarkibidagi konsentratsiyani statistik ko'rsatkichlar yordamida baholashdan iborat. Tadqiqot usullari sifatida zanjirli va o'rtacha yillik o'sish sur'ati, o'rtacha qiymat, standart og'ish, variatsiya koeffitsiyenti, eksportning importni qoplash koeffitsiyenti, tuzilma tahlili, o'sishga qo'shilgan hissa, Pirson korrelyatsiyasi va oddiy chiziqli regressiya qo'llanilgan; korrelyatsiyaning ishonchliligi t-mezon va Fisher o'zgartirishi bilan tekshirilgan. Natijalar shuni ko'rsatdiki, 2021–2025-yillarda eksport 16,6 mlrd dollardan 33,8 mlrd dollargacha (2,04 baravar, o'rtacha yillik o'sish 19,5%), import esa 25,5 mlrd dollardan 47,4 mlrd dollargacha (1,86 baravar, 16,8%) oshgan. Eksportning importni qoplash darajasi 65,1% dan 71,4% gacha yaxshilangan, kamomadning tashqi savdo aylanmasiga nisbati 21,1% dan 16,7% gacha kamaygan, biroq mutlaq kamomad 8,9 mlrd dollardan 13,5 mlrd dollargacha ko'paygan. Eksport va import darajalari o'rtasidagi bog'liqlik juda kuchli (r = 0,99): eksportning har bir qo'shimcha dollari taxminan 1,25 dollar importga to'g'ri kelgan. 2025-yilda eksportning 29,3% ini nomonetar oltin, 28,9% ini xizmatlar tashkil etgan va ikkalasi eksport o'sishining taxminan 70% ini ta'minlagan. Tashqi savdo aylanmasining taxminan 48% i beshta hamkor davlat hissasiga to'g'ri keladi. Asosiy xulosa: kamomad nisbiy ma'noda qisqarmoqda, ammo eksportning oltin va xizmatlarga tayanishi hamda importning yuqori sezgirligi balans barqarorligini cheklaydi. Maqolada O'zbekiston uchun amaliy takliflar ishlab chiqilgan.