Konut Hakkı Çerçevesinde Depreme Karşı Korunmanın Hukuki Temelleri

Konut hakkı, insanın biyolojik varlığını sürdürmesine yönelik doğadan gelen tehditlerden korunma ihtiyacının yanı sıra modern kentleşmenin yarattığı sonuçlara yanıt olarak doğmuştur. Sismik hareketliliğin şiddetli ve yoğun olduğu alanlar bakımından depremler, afete dönüşme ihtimalini barındırdıkları oranda konuta yönelik en önemli tehditlerden birini oluşturur. Bu çalışma, devletler tarafından deprem riskine karşı alınması gereken önlemlerin, bir insan hakkı olarak konut hakkının koruma alanı dahilinde nasıl bir hukuki zemine dayandığına ve devletlerin bu bağlamdaki yükümlülüklerinin net bir biçimde belirlenmesine odaklanmaktadır. Çalışmada yöntem olarak, insan hakları hukukunun bütünselliği ilkesine dayanan normatif ve içtihadi standart analizi kullanılmaktadır. Ulaşılan sonuçlardan ilki, deprem kaynaklı olanlar dahil olmak üzere afetlere karşı önlem alma yükümlülüğü açısından insan hakları hukukunda hukuken bağlayıcı normatif düzenleme eksikliği bulunduğudur. Bu eksiklik konut hakkına ilişkin düzenlemeler bakımından da geçerlidir. İkinci tespit, depremlere yönelik konut hakkından kaynaklanan önlem alma yükümlülüğünün hukuki zemininin oluşturulmasında yararlanılması mümkün başka kaynaklar bulunduğudur. Bunlar uluslararası hukuktaki yumuşak hukuk düzenlemeleri, medeni ve siyasi hakları düzenleyen sözleşmelerin denetim organlarının içtihatları ve Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi’nin konut hakkına ilişkin genel içtihadi standartlarıdır. Tüm bunlar birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan nihai sonuç, devletlerin afetlere ilişkin başkaca yükümlülüklerinin yanı sıra, konut hakkı bakımından da depreme dayanıklılık gerekliliklerini yasal düzenleme altına alma ve söz konusu düzenlemelere riayeti denetleme yükümlülüğü altında olduklarıdır. Depreme karşı önlem alma unsuru bakımından konut hakkına riayet, küresel ölçekte milyonlarca insanın “insan onuruna” uygun bir yaşam sürmesinin güvence altına alınmasına hizmet edecektir.