Osmanlı Taşrasında Cerrahî İşlemler ve Karşılaşılan Sorunlar (1888-1908)

Tıbbî modernleşmeyi 19. yüzyılda başlatan Osmanlı Devleti, 1827'de askerî tıbbiyeyi kurdu ve bu alanı denetleyebilmek amacıyla 1861'de bir nizamname neşretti. 1867 yılında da açtığı sivil tıbbiyeden mezun doktorlarla söz konusu nizamnameyi ancak 1888'de uygulamaya koyabildi. Taşraya yapılan tebliğlerle nizamname hükümlerinin uygulanması, diplomasızların çalıştırılmaması ve yabancı devletlerden alınan diplomayla çalışanların kontrolde tutulması istendiyse de halk sağlığını tehdit eden birçok sorun devam etti. Bu makalede, Osmanlı Arşivinde bulunan belgeler üzerinden 1888-1908 yılları arasında Osmanlı taşrasında yapılan cerrahî işlemlerde modern cerrah olarak tanımlanan operatör doktora duyulan ihtiyaç, bilgisiz hekimlerin ve diplomasız kişilerin faaliyetlerini sürdürmesi neticesinde yaşanan olumsuz sonuçlar ve başarılı cerrahî müdahaleler incelendi. Devletin hukukî düzenlemelerine rağmen doktor yetersizliği sebebiyle uygulamada tam olarak başarının sağlanamadığı, yabancı devlet diplomasıyla ve diplomasız olarak faaliyet yürütmeye devam edenlerden kaynaklı olumsuz vakaların ortaya çıktığı, hastaların İstanbul'a sevk edilmek istendiği ancak bu taleplerin her zaman kabul edilmediği ve böylece bazı cerrahî işlemelerin taşrada gerçekleştirildiği görüldü. Bundan hareketle incelenen dönemin birçok soruna rağmen taşrada cerrahînin başlangıç aşaması olduğu anlaşıldı.