İmparatorluk Coğrafyasını Yeniden Düşünmek: Osmanlı Arnavutluk’unun İnşası

Bu makale, Osmanlı Arnavutluk'unun tarihsel coğrafyasını ulus-devletlerin modern sınırları ve milliyetçi coğrafî tahayyüllerinden bağımsız, kendi tarihsel bağlamı içinde yeniden yapılandırmayı amaçlamakta ve Osmanlı Arnavutluk'unun imparatorluk tasavvurundaki sabit bir coğrafî yahut idarî birim değil, katmanlı, sürekli olarak yeniden kurgulanan dinamik bir saha olduğunu iddia etmektedir. Arnavutluk coğrafyasına 14. yüzyılın sonlarından itibaren hâkim olmaya başlayan Osmanlı İmparatorluğu, bu bölgeyi öncelikle feodal aracılar ve Bizans mirası üzerinden yorumlamıştır. 17-18. yüzyıllarda Arnavutluk tanımı coğrafî olarak gittikçe genişlemiş, 19. yüzyılda ise hem Arnavut milliyetçiliğinin gelişimi hem de Osmanlı merkezinin gayrimüslim unsurlarının milliyetçiliklerine karşı geliştirdiği tedafüî söylemler neticesinde en geniş hâline ulaşmıştır. Bu dinamik sahada dağlar, nehirler, göller ve kıyılar pasif birer tarihî dekor olmamış, coğrafî unsurlar tarih-yapıcı bir rol oynamışlardır. Çalışma, "Osmanlı Arnavutluk'u neresiydi?" sorusunun yanı sıra, bu coğrafî aktörlerin askerî harekâtları kısıtlayan, sosyoekonomik ilişkileri dönüştüren, çıkar çatışmalarına yol açan faaliyetlerini de irdelemekte ve böylelikle, İmparatorluk coğrafyasının önemli bir parçasının inşasını mekân, insan ve devlet arasındaki çok katmanlı etkileşimler üzerinden okumayı önermektedir.