Öğrenilmiş çaresizlik ölçeğinin Türkçeye çevrilmesi ve çalgı performansı bağlamına uyarlanması

Öğrenilmiş çaresizlik, genellikle bir organizmanın (insan veya hayvan) kontrol edemeyeceği, kaçınılmaz ve caydırıcı uyaranlara tekrar tekrar maruz kalması sonucunda, durumu değiştirme imkânı doğsa dahi herhangi bir tepki vermemeyi ve pasif kalmayı öğrenmesiyle karakterize edilen psikolojik bir durumdur. Çalgı performansına olumsuz etki eden öğrenilmiş çaresizlik durumunun belirlenmesi, çalgı eğitiminde gerekli önlemlerin alınabilmesi açısından oldukça önemlidir. Bu araştırmada Quinless ve McDermott-Nelson tarafından geliştirilen Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği’nin Türkçeye ve çalgı performansı bağlamına uyarlanması amaçlanmıştır. Ölçek maddeleri Türkçeye çevrilerek çalgı performansına yönelik biçimde düzenlenmiş; hazırlanan taslak, 10 müzik eğitimi, bir Türkçe ve iki İngilizce uzmanının görüşüne sunulmuştur. İlk taslak formun ölçek düzeyindeki kapsam geçerlik indeksi S-CVI/Ave = .831 olarak hesaplanmış ve uzman görüşleri doğrultusunda maddeler revize edilmiştir. Açımlayıcı faktör analizi (AFA), üç üniversitede mesleki müzik eğitimi alan 163 öğrenciden; doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ise farklı zamanda, 10 üniversitedeki 160 öğrenciden elde edilen veriler üzerinde gerçekleştirilmiştir. AFA’da polikorik korelasyon matrisi, minimum residual çıkarma yöntemi, oblimin döndürme ve FA-temelli paralel analiz kullanılmıştır. Analizler sonucunda beş madde çıkarılmış ve toplam varyansın %38,5’ini açıklayan, 15 maddelik iki faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Bağımsız örneklemde WLSMV yöntemiyle sınanan iki faktörlü model, tek faktörlü modele göre daha iyi uyum göstermiştir; χ²(89) = 227.343, CFI = .923, TLI = .910, RMSEA = .099, %90 GA [.083, .115] ve SRMR = .091. Bununla birlikte RMSEA ve SRMR değerleri modelin mutlak uyumunun yeterli düzeye ulaşmadığını göstermiştir. Kontrolsüzlük Algısı alt boyutu için α = .846 ve ω = .858; Performans Yetkinliği Algısı alt boyutu için α = .756 ve ω = .736 bulunmuştur. Bulgular iki alt boyutun araştırma amaçlı kullanımına ilişkin başlangıç düzeyinde ve kısmi psikometrik kanıt sunmaktadır. Alt boyutların ayrı puanlanması önerilmekte; toplam puanın yorumlanabilirliğinin ve ölçeğin psikometrik özelliklerinin farklı örneklemlerde yeniden sınanması gerekmektedir.