Türkülerde Türk mitolojisine ait tabiat kültleri: Dağ, su, ağaç, ateş ve kurt motiflerinin kültürel temsilleri

Türkülerin sözlü bir geleneğin ürünü olması ve kuşaklar boyu aktarılması nedeniyle, toplumun geleneklerini, sosyal hayatını, inançlarını ve yaşanmış olayları geçmişten günümüze anlatan, tarihî belge niteliği taşıyan veriler sunduğu bilinmektedir. Türk kültürünün, felsefesinin ve inancının izlerinin yansıdığı türkülerde birçok mitolojik unsurun yer aldığı ve birtakım motiflerin hâlâ yaşadığı görülmektedir. Bu araştırmada, Türkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) Türk halk müziği (THM) repertuvarında yer alan sözlü kırık havalar kapsamında Türk mitolojisine ait tabiat kültlerinden “dağ”, “su”, “ağaç”, “ateş” ve “kurt” motiflerinin belirlenmesi, bu motiflerin kullanım sıklıkları ile yörelere göre dağılımlarının ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırma, TRT THM repertuvarındaki türkü metinlerinin Türk mitolojisi ile ilişkilendirilerek incelenmesi yönüyle önem taşımaktadır. Araştırmada nitel araştırma türlerinden betimsel tarama modeli ve doküman incelemesine dayalı bir desen kullanılmıştır. Araştırmada TRT THM repertuvarında bulunan 5384 sözlü kırık hava metni belirlenen parametreler doğrultusunda taranmıştır. İncelenen türkülerde Türk mitolojisine ait unsurlar tabiat kültleriyle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Türkü metinlerinde “dağ”, “su”, “ağaç”, “ateş” ve “kurt” unsurları taşıdıkları anlam ve mitolojik yönleriyle incelenip değerlendirilmiştir. Araştırmanın bulguları doğrultusunda, türkülerde dağ (123 türkü), su (38 türkü) ve ağaç (35 türkü) motiflerinin mitolojik bir unsur olarak yoğun bir şekilde işlendiği görülmüştür. Ayrıca bazı türkülerde, iki veya daha fazla tabiat kültünün bir arada kullanıldığı tespit edilmiştir.