OILAVIY-MAISHIY ZO'RAVONLIKNING IJTIMOIY-HUQUQIY, PSIXOLOGIK VA IJTIMOIY-DEMOGRAFIK DETERMINANTLARI: SHAKLLANISH MEXANIZMLARI, KO'P QIRRALI OQIBATLARI VA KOMPLEKS PROFILAKTIKA TIZIMI

Dolzarbligi. Oilaviy-maishiy zo'ravonlik zamonaviy jamiyatning murakkab ijtimoiy, huquqiy, psixologik va tibbiy muammolaridan biri hisoblanadi. Ushbu hodisa insonning jismoniy va ruhiy salomatligiga, bolalarning rivojlanishiga, oilaviy munosabatlarning barqarorligiga hamda jamiyat xavfsizligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Oilaviy-maishiy zo'ravonlik faqat jismoniy tajovuz bilan cheklanmay, psixologik bosim, jinsiy majburlash, iqtisodiy cheklash, tahdid, ta'qib va shaxsning kundalik hayotini nazorat qilish kabi shakllarda ham namoyon bo'ladi. Zo'ravonlikni erta aniqlash, jabrlanuvchilarni himoya qilish va idoralararo hamkorlikni kuchaytirish takroriy holatlarning oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Tadqiqot maqsadi. Oilaviy-maishiy zo'ravonlikning shakllanishiga ta'sir etuvchi ijtimoiy-iqtisodiy, psixologik, oilaviy va huquqiy omillarni kompleks tahlil qilish, uning asosiy oqibatlarini aniqlash hamda samarali profilaktika yo'nalishlarini asoslash. Materiallar va usullar. Maqola ilmiy adabiyotlar, xalqaro tashkilotlar materiallari va normativ-huquqiy manbalarning tahliliy sharhi shaklida tayyorlandi. Tadqiqotda tavsifiy tahlil, qiyosiy tahlil, tizimlashtirish, umumlashtirish va tizimli yondashuv usullaridan foydalanildi. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti, Birlashgan Millatlar Tashkiloti hamda O'zbekiston Respublikasining tegishli normativ-huquqiy hujjatlari ko'rib chiqildi. Natijalar. Tahlil oilaviy-maishiy zo'ravonlik ko'p omilli hodisa ekanini ko'rsatadi. Uning shakllanishida majburiy nazorat, iqtisodiy qaramlik, zo'ravonlikni oqlovchi ijtimoiy qarashlar, bolalikda o'zlashtirilgan tajovuzkor xulq modellari, ijtimoiy izolyatsiya va ixtisoslashtirilgan yordamning yetarli emasligi muhim o'rin tutishi mumkin. Zo'ravonlik jismoniy shikastlanishlar, xavotir va depressiv holatlar, travmadan keyingi ruhiy reaksiyalar, ijtimoiy-iqtisodiy qaramlik hamda bolalar rivojlanishidagi buzilishlarga olib kelishi mumkin. Samarali profilaktika huquqiy himoya, tibbiy yordam, psixologik qo'llab-quvvatlash, ijtimoiy reabilitatsiya va zo'ravonlik sodir etuvchi shaxslar bilan tegishli profilaktik ishlarni birlashtirishni talab etadi. Xulosa. Oilaviy-maishiy zo'ravonlikka qarshi kurashish erta aniqlash, jabrlanuvchilar xavfsizligini ta'minlash, takroriy holatlarning oldini olish va turli tashkilotlar o'rtasidagi hamkorlikka asoslanishi kerak. Voyaga yetmaganlarni himoya qilish, maxfiy yordam xizmatlaridan foydalanish imkoniyatini kengaytirish va zo'ravonlikning har qanday shakliga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirish ustuvor vazifalardandir.