TERI MELANOMASIDA O‘LIM KO‘RSATKICHLARI VA ERTA ANIQLASH IMKONIYATLARINING TAHLILI

Teri melanomasi terining boshqa keng tarqalgan o‘smalariga nisbatan kamroq uchrashi mumkin, ammo kech aniqlangan holatlarda og‘ir klinik oqibatlarga olib keladi. Kasallikni nazorat qilishda aholining xabardorligi, xavfli pigmentli o‘choqlarni to‘g‘ri baholash, gistologik tashxis va bosqichlashning izchil tashkil etilishi hal qiluvchi ahamiyatga ega. Xalqaro tavsiyalar shubhali pigmentli o‘zgarishlarni malakali mutaxassis tomonidan dermatoskopik tekshirish va zarur holda morfologik tasdiqlashni qo‘llab-quvvatlaydi [1], [2]. Ishning maqsadi O‘zbekistonda qayd etilgan tarixiy o‘lim ko‘rsatkichlarini tahlil qilish hamda erta aniqlash yo‘nalishlarini aniqlashtirishdir. 2015–2022 yillarga oid ochiq e’lon qilingan respublika miqyosidagi yig‘ma o‘lim ma’lumotlari tavsifiy qayta ko‘rib chiqildi. Ko‘rib chiqilgan ketma-ketlikda o‘lim holatlari 2015 yilda 66, 2016 yilda 103, 2017 yilda 83, 2018 yilda 71, 2019 yilda 69, 2020 yilda 66, 2021 yilda 83 va 2022 yilda 55 tani tashkil etgan. Ko‘rsatilgan 100 ming aholiga nisbatan ko‘rsatkichlar shu davrda asosan 0,2–0,3 atrofida bo‘lgan. Mutlaq son bilan aholiga nisbatan ko‘rsatkich o‘rtasidagi farq alohida talqin qilindi. Natijalarni birgina yil o‘zgarishi bilan baholash mumkin emas. Aholi tarkibi, murojaat qilish va tashxis qo‘yish vaqti, ro‘yxatga olish sifati hamda davolash imkoniyatlari vaqt qatoriga ta’sir ko‘rsatadi. Xalqaro ma’lumotlar melanomaning oldini olish va xavfga mos nazoratni kuchaytirish zaruratini ko‘rsatadi [3], [4]. Kasallik haqidagi xabardorlik va shubhali o‘choqlarning o‘z vaqtida yo‘naltirilishi muhim, biroq har qanday ommaviy skriningning foydasi avtomatik ravishda isbotlangan deb hisoblanmaydi. Maqola tarixiy raqamlar asosidagi ikkilamchi tahlildir; unda yangi kasallanish natijalari yoki davolash samaradorligi haqidagi sababiy da’volar keltirilmaydi. Amaliy baholashda laborator yoki tasviriy tekshiruvlar o‘rni klinik bosqichga bog‘liq ravishda belgilanadi. Teri o‘choqlarining barcha ko‘rinishlariga bir xil yo‘llanma berish resurslardan oqilona foydalanishga to‘sqinlik qilishi mumkin. Shuning uchun xavfli belgilarni aniqlash, aniq yo‘naltirish va morfologik natijani vaqtida qaytarish tizimli sifat mezonlari sifatida ko‘riladi. Bunday mezonlar epidemiologik kuzatuvni amaliy yordam sifatiga bog‘laydi.