Sisam Emareti’nin Teşkilat Yapısı: Osmanlı Devleti’nde Bir Mümtaz Eyalet (1832-1913)

Sisam Adası’nda on dokuzuncu yüzyıl boyunca yürürlüğe giren bir dizi padişah fermanı, adadaki yönetimin şekillenmesinde büyük rol oynamıştır. 1829 yılında yürürlüğe giren bir ferman, Yunan İsyanı sırasında kargaşa içine düşen adada güvenliği ve otoriteyi sağlamayı amaçlamakla beraber adada yeni bir idari yapı kurmamıştır. 1832 yılında hazırlanan fakat yürürlüğe girmeyen bir ferman, Sisam Adası’nda ilk defa bir reisin görev yapmasını hüküm altına almıştır. Aynı yıl düzenlenerek yürürlüğe giren diğer ferman ise adada bir mümtaz eyaletin kurulmasını sağlamıştır. “Sisam Emareti” adlı mümtaz eyalet, 1850’de yürürlüğe giren bir fermanla asıl şeklini almıştır. 1832-1913 yılları arasında varlık gösteren Sisam Emareti’nin teşkilat yapısının ele alındığı bu makalede, yapının oluşumunda ve değişiminde etkili olan mezkur fermanlar merkeze alınarak inceleme yapılmaktadır. Fermanlar dışında yapıda değişiklikler öngören ve bir kısmı yürürlüğe giren mevzuat da inceleme kapsamına alınmaktadır ancak bu makalede emaretin fermanlarla şekillenen esas yapısı ortaya konmak istenmektedir. Bu yolla, Sisam Emareti’nin bir mümtaz eyalet olarak Osmanlı anayasal ve idari yapısı içindeki yerinin daha belirgin hale gelmesi ve diğer mümtaz eyaletlerle karşılaştırılabilir düzeye ulaşması istenmektedir. Makalede önce Osmanlı Hukuku’nda mümtaz eyalet statüsü hakkında bilgi verilecektir. Ardından, on altıncı yüzyıldan yirminci yüzyıla kadar Sisam Adası’ndaki siyasi ve sosyo-ekonomik gelişmelerin bir özeti sunulacaktır. Daha sonra emaret hakkındaki en önemli padişah fermanları tanıtılacaktır. Akabinde, bu fermanlar esas alınarak Sisam Emareti’nin teşkilat yapısı hakkında ayrıntılı bilgi verilecektir.