O'ZBEK TILIDA FRAZEOLOGIK BIRLIKLARNING PSIXOLINGVISTIK XUSUSIYATLARI

Mazkur maqolada o'zbek tilidagi frazeologik birliklarning psixolingvistik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi – frazeologizmlarning inson ongida qanday saqlanishi, qayta ishlanishi va nutqiy faoliyatda faollashish mexanizmlarini aniqlashdan iborat. Ishda frazeologik birliklarning mental leksikondagi o'rni, ularning kompozitsion va nokompozitsion xususiyatlari, assotsiativ-obrazli tabiati hamda emotsional-ekspressiv qatlami ko'rib chiqiladi. Tadqiqot davomida tavsifiy, struktur-semantik va qiyosiy-tahliliy metodlardan foydalanildi; til materiali sifatida o'zbek tilida keng qo'llaniladigan, shu jumladan badiiy nutqdan olingan frazeologik birliklar tanlab olindi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, o'zbek tilidagi frazeologik birliklarning katta qismi ongda yaxlit assotsiativ obraz sifatida saqlanadi va ularni tushunish alohida komponentlar ma'nosini izchil tiklashdan ko'ra, yaxlit bir butunlikni tanib olishga asoslanadi. Shu bilan birga, ichki shakli saqlanib qolgan frazeologizmlar qisman kompozitsion tarzda, ya'ni tarkibiy qismlar ma'nosiga tayanib ham anglashilishi mumkinligi aniqlandi. Shuningdek, frazeologik birliklarning nutqni tushunish jarayoniga hamda tinglovchi ongida emotsional-baholovchi munosabat shakllantirishga ta'siri muhokama qilinadi. Xulosalar o'zbek tilini o'qitish metodikasi va tarjima amaliyotida qo'llanilishi mumkin.