Otizm Spektrum Bozukluğu Tanılı Çocuğu Olan Ebeveynlerde Ebeveyn Yeterlilik Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması ve Ebeveyn Yeterliliğini Yordayan Faktörler

Amaç: Bu araştırma, Otizm Spektrum Bozukluğu tanılı çocuğu olan ebeveynlerde Ebeveyn Yeterlilik Ölçeği'nin Türkçe geçerlilik-güvenirliğinin yapılması ve ebeveynlerin yeterlilik düzeyini yordayan (psikolojik sağlamlık, mutluluk, kendini toparlama gücü, iyimserlik) faktörlerin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma 1 Ocak 2020-1 Haziran 2021 tarihleri arasında İl Millî Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı özel eğitim ve rehabilitasyon kurumlarında yapılmıştır. Etik kurul, kurum izni ve katılımcı onamı alınan bu araştırmanın örneklemini Otizm Spektrum Bozukluğu tanılı çocuğu olan 742 ebeveyn oluşturmuştur. Veriler Tanıtıcı Bilgi Formu, Ebeveyn Yeterlilik Ölçeği, Oxford Mutluluk Ölçeği-Kısa Formu, Kendini Toparlama Gücü Ölçeği-Kısa Formu, Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği, İyimserlik Ölçeği ve Öz-Denetim Ölçeği ile toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, madde-toplam korelasyon katsayısı, Kaiser-Meyer-Olkin katsayısı, Bartlett Küresellik Testi, faktör analizleri, Cronbach alfa katsayısı, sınıf içi korelasyon katsayıları, eşleştirilmiş örneklemlerde t testi, Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis H testi, Dunn-Bonferroni testi, Spearman korelasyon analizi ve çoklu doğrusal regresyon analizi yöntemleri kullanılmıştır. Ölçeğin madde-toplam korelasyon katsayısı düşük olan maddeleri belirlenmiş ve 11 madde ölçekten çıkarılmıştır. Ölçeğin toplam Cronbach alfa katsayısı 0,887, kapsam geçerlik indeksi ≥0,84762, Kaiser-Meyer-Olkin katsayısı 0,914 olarak belirlenmiştir. Ölçeğin Mevcut Duruma Uyum Sağlama alt ölçeği faktör yükleri 0,572-0,800, Bakımda Mükemmellik alt ölçeği 0,560-0,821 aralığında değişim göstermiştir. Ölçeğin RMSEA değeri 0,040, CFI değeri 0,971, GFI değeri 0,971 bulunmuştur. Ölçeğin toplam puanı ile Mevcut Duruma Uyum Sağlama ve Bakımda Mükemmellik alt ölçek puanları ile mutluluk, kendini toparlama gücü, psikolojik sağlamlık ve iyimserlik toplam puanları arasında pozitif yönlü ilişki saptanmıştır. Ölçeğin Türk kültürü için Otizm Spektrum Bozukluğu tanılı çocuğu olan ebeveynlerde geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna varılmıştır. Mutluluk, kendini toparlama gücü, psikolojik sağlamlık ve iyimserlik toplam puanlarının artması ebeveyn yeterliliğini artırmaktadır. Ebeveyn yeterliliği üzerinde en etkili faktörün kendini toparlama gücü olduğu belirlenmiştir.