Urla Bademler Baş Bağlama Töreni

Toplumlarda özel gün ve törenlerde giyilen giysiler, kuşaktan kuşağa aktarılarak geleneksel özelliklerini kazanırlar. Bu yönleriyle diğer toplumlardan ayırt edilmelerini sağlayan bir unsur haline gelir. Giyim-kuşam unsurları, maddi kültürün önemli bir parçasını oluşturmakta ve çoğu zaman evlerde özenle saklanmaktadır. Geçiş ritüelleri; doğum, evlenme ve ölüm gibi yaşamın dönüm noktalarını kapsayan, bireyin bir statüden başka bir statüye geçişini simgeleyen kültürel uygulamalardır. Bu çalışma, İzmir’in Urla ilçesine bağlı Bademler Köyü’nde yaşayan Tahtacı Türkmenlerinin evlenme ritüelleri arasında yer alan “baş bağlama” töreni incelenecektir. Çalışmada, ritüelin merkezinde yer alan baş bağlama töreninde kullanılan geleneksel gelin giysisi ele alınacaktır; evlilik törenini, bireyin sosyal kimliğinde meydana getirdiği değişim bağlamında değerlendirmesi yapılacaktır. Anadolu’da her yörenin kendine özgü geleneksel gelin giysileri bulunmakta ve bu çeşitlilik, kültürel zenginliğin önemli bir göstergesidir. Ancak sanayi, teknoloji, iletişim ve ulaşım alanlarındaki gelişmelerin yanı sıra kentleşme süreci ve küresel moda anlayışının yaygınlaşması, geleneksel giyim biçimlerinin giderek unutulmasına ve kültürel çeşitliliğin azalmasına neden olmaktadır. Bu çalışmanın özgün yönlerinden biri, Tahtacı Türkmenlerinin ölüm ritüeli olan “sagu” kapsamında, ölen kişinin sakladığı geleneksel gelin giysisi “deyre” ile defnedilmesi geleneğine de yer vermesidir. Araştırma sürecinde yazılı ve dijital kaynakların yanı sıra, yörede yaşayan kaynak kişilerle yapılan görüşmelerden de yararlanılmıştır.