Türk romanlarında gastronominin izleri: Yeme, içme ve kültürel temsiller Traces of gastronomy in Turkish novels: Food, drink, and cultural representations

Amaç: Bu çalışmanın amacı, Tanzimat Dönemi'nden günümüze yayımlanmış ve gastronomik unsurlar bakımından öne çıkan dokuz Türk romanını inceleyerek metinlerde yer alan gastronomik ögeleri ve bu ögelerin üstlendiği kültürel, toplumsal ve simgesel anlamları ortaya çıkarmaktır.Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiştir.Çalışmanın evrenini Tanzimat Dönemi'nden günümüze kadar yayımlanmış Türk romanları, örneklemini ise amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen dokuz Türk romanı oluşturmaktadır.Veriler doküman incelemesi tekniğiyle toplanmıştır.Toplanan verilerin çözümlenmesinde, doğrudan aktarımlara dayanan betimsel analiz ile verilerin objektif ve sistematik yorumlanmasını sağlayan içerik analizi teknikleri birlikte uygulanmıştır.Bulgular: Elde edilen bulgular, romanlardaki gastronomik unsurların yalnızca fiziksel beslenme ihtiyacını karşılayan nesneler olmadığını; metinlerin derin anlam yapısını inşa eden, kültürel ve ideolojik katmanlar üreten ögeler olduğunu göstermektedir.Yiyecek ve içecekler, sofralar, mutfak araç-gereçleri, gastronomik mekânlar ile yemek ritüellerinin anlatıda dekoratif bir unsur olmanın ötesine geçerek; karakterlerin kimliklerini, toplumsal konumlarını, kültürel aidiyetlerini ve dönemin zihniyet dünyasını görünür kılan çok katmanlı gösterge sistemleri olarak işlev gördüğü tespit edilmiştir.Tartışma: Çalışma, Türk edebiyatındaki gastronomik unsurların edebi anlatıdaki semiyotik ve sosyo-kültürel işlevlerini ortaya koyarak edebiyat ve gastronomi disiplinlerarası alanyazınına katkı sunmaktadır.Bulgular, romanlardaki yemek ve sofra kültürünün dönemsel zihniyet değişimlerini ve toplumsal yapıları yansıtan nitelikte olduğunu göstermektedir.Sonuçlar ayrıca edebiyat sosyolojisi, gastronomi tarihi, semiyotik analizler ve kültür araştırmaları paydaşları için teorik ve uygulamaya yönelik çıkarımlar sunmaktadır.