Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Reklamlar Aracılığıyla Cinsiyet ve Mesleki Rollere İlişkin Algıları: Mesleki Ayrımcılığın Anlaşılması Üzerine Bir Çalışma

Erken çocukluk döneminden itibaren çocukların kimlik gelişimini, sosyal ilişkilerini ve toplumsal rollere dair algılarını şekillendiren temel unsurlardan biri kadın ve erkeklere ilişkin algılarıdır. Cinsiyet eşitliğine yönelik küresel çabalara rağmen mesleki stereotipler aile, medya ve eğitim aracılığıyla çocuklara aktarılmakta; özellikle reklamlar gibi iletişim kanalları yoluyla pekiştirilmektedir. Reklamlar yalnızca tüketici mesajlarını iletmekle kalmamakta, aynı zamanda kadın ya da erkek olmanın ne anlama geldiğine ilişkin modeller sunarak sosyal rollerin sembolik temsillerini de üretmektedir. Bu bağlamda mesleki kimlikler çoğu zaman çocukların kariyer olanaklarına ilişkin algılarını sınırlayabilecek cinsiyetçi kalıp yargılarla çerçevelenmektedir. Bu çalışma, okul öncesi dönemdeki çocukların kadın ve erkeklere ilişkin algılarını ve mesleki rolleri reklamlar aracılığıyla nasıl anlamlandırdıklarını incelemektedir. Toplumsal normların içselleştirilmeye başlandığı ve cinsiyete dayalı dünya görüşlerinin oluştuğu kritik bir gelişim dönemi olan 60-72 aylık çocuklara odaklanan araştırma, reklamların kadın ve erkeklere ilişkin kalıp yargıları güçlendirerek mesleki ayrımcılığın sürdürülmesine ne ölçüde hizmet ettiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu Konya il merkezinde iki anaokulu ve iki özel Türk okul öncesi kurumuna devam eden, ebeveyn onayı alınmış 46 çocuk oluşturmuştur. Çocuklardan yapılandırılmış bir yönerge doğrultusunda belirli meslekleri çizmeleri istenmiş, çizimler betimsel analizle kadın ve erkek temsilleri açısından değerlendirilmiştir. Bulgular, kadın ve erkeklere atfedilen rollerin medya ve reklamlar aracılığıyla yeniden üretildiğini; ancak çocuk algılarında dönüşüm ve esneme potansiyelinin de bulunduğunu göstermektedir.