Toplu beslenme sistemlerinde dijital dönüşüm: Akıllı teknolojilerle gıda güvenliği, izlenebilirlik ve sürdürülebilirlik üzerine geleneksel bir derleme

Toplumsal dönüşüm, tarımdan sanayiye geçişle birlikte bireylerin ev dışı gıdaya yönelmesini hızlandırmış ve toplu beslenme sistemlerinin yaygınlaşmasına zemin hazırlamıştır. Bu süreç, gıda güvenliği açısından riskler oluşturarak insan sağlığı ve beslenme üzerinde önemli etkiler yaratmıştır. Toplu beslenme hizmetlerinde pişirme, depolama ve dağıtım süreçleri kritik kontrol noktalarını oluştururken, küresel gıda sisteminin iklim değişikliği, doğal afetler ve salgınlar nedeniyle giderek daha kırılgan hâle geldiği görülmektedir. Ayrıca gıda israfı gıda güvenliğini tehdit etmekte ve kaynak kullanımını artırmaktadır. Bu bağlamda toplu beslenme sistemlerinin güvenli, sürdürülebilir ve verimli bir şekilde yeniden yapılandırılması gerekmektedir. Dijital teknolojilere yönelik artan ilgiye rağmen, bu teknolojilerin toplu beslenme sistemlerindeki kullanımına ilişkin mevcut literatür disiplinler arasında dağılmış olup kapsamlı ve bütüncül bir değerlendirmeden yoksundur. Bu geleneksel derleme, söz konusu parçalı yapıyı bütüncül bir perspektifle ele almayı ve farklı disiplinlere dağılmış bulguları sentezlemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda PubMed, Google Scholar, TR Dizin, ScienceDirect, Scopus ve Web of Science veritabanlarında 2011–2025 yılları arasında yayımlanan çalışmalar taranmış; kaynaklar konuya uygunluk, güncellik ve bilimsel kalite kriterlerine göre seçilmiştir. İncelenen çalışmalar, Nesnelerin İnterneti (IoT), radyo frekansı tanımlama (RFID), yapay zekâ, biyosensörler, zaman-sıcaklık göstergeleri ve blokzincir gibi teknolojilerin gıda güvenliğini artırma, izlenebilirliği sağlama, israfı azaltma ve sürdürülebilirliği destekleme açısından önemli katkılar sunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, maliyet, altyapı ve standardizasyon gibi sınırlılıkların devam ettiği görülmektedir. Sonuç olarak, dijital teknolojilerin toplu beslenme sistemlerinde verimlilik ve sürdürülebilirliğin artırılmasında önemli bir potansiyele sahip olduğu ve gelecekte daha yaygın kullanım alanı bulacağı öngörülmektedir.