“Büyük Balık Küçük Balığı Yutar”Kompozisyonunun Bestiariumlar Işığında Yeniden Yorumu

Bu çalışma, Alahan Manastırı Doğu Kilisesi’nde bulunan kapı sövesinin ve Konya Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen ambon merdiven yan levhası üzerinde yer alan kompozisyonu ikonografik bir yöntemle yeniden değerlendirerek, balık sembolizminin Hıristiyan sanatındaki yerini birincil kaynaklar yoluyla ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın odak noktasını; 1965 yılında yayımlanan bir çalışmada atasözü gibi folklorik bir anlam taşıdığı ileri sürülen, söz konusu kapı sövesi ve ambon merdiven yan levhası üzerindeki “büyük balık küçük balığı yutar” kompozisyonu oluşturmaktadır. Hayvan imgelerinin aktarımında ve kilise babalarının Hexaemeron metinlerinde de sıklıkla başvurulan ahlaki hikâyeler, figürlerin ardındaki gizli anlam katmanlarını anlamak için önemli bir zemin sunmaktadır. Çalışmada, söz konusu eserlerde betimlenen büyük balığın küçük balığı yutma sahnesi Physiologus ve Bestiarium metinleri çerçevesinde çözümlenirken; konunun Hıristiyan ikonografisindeki yerini bütüncül bir yaklaşımla ele almak adına erken Bizans sanatında farklı temaları anlatan diğer balık figürlü örneklere de yer verilmiştir. Böylece bu çalışma, ambon levhasındaki ana kompozisyonu ve alternatif balık tasvirlerini liturjik mimari bağlamına uygun şekilde tartışarak, yazılı metinler ile liturjik taş eserler arasında anlamsal bir köprü kurmayı önermektedir.