Epistemik Estetik: Çağdaş Sanatta Bilgi Üretimi Üzerine Bir Tipoloji

Bu çalışmanın amacı, çağdaş sanat pratiklerinde estetik formun yalnızca duyusal bir deneyim nesnesi olmanın ötesine geçerek, bilginin inşa ve doğrulama süreçlerine nasıl katıldığını analiz etmektir. Hakikat sonrası (post-truth) çağda bilginin manipülasyonu ve kurumsal gizlilik stratejilerinin artması, sanatın bir hakikat arayışı alanı olarak yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmıştır. Literatürde sanatın belge ve araştırma ile ilişkisi “arşivsel dürtü”, “adli estetik” veya “araştırma temelli sanat” gibi yaklaşımlarla ele alınsa da estetik yapının bizzat bir “doğrulama mekanizması” olarak nasıl işlediğine dair kuramsal bir boşluk bulunmaktadır. Bu boşluğu doldurmak için çalışma, sanatsal formun bilgi üretimindeki rolünü açıklayan ve sanatçıyı bir epistemik aktör olarak konumlandıran analitik bir çerçeve olarak “epistemik estetik” kavramını önermektedir. Araştırmanın veri kaynaklarını seçilen yapıtlara ilişkin proje açıklamaları, sergi ve kurum kayıtları ile akademik yayınlar oluşturmaktadır. Bu kaynaklar, yapıtların üretim süreçleri ve kavramsal bağlamları hakkında sundukları bilgiler doğrultusunda birlikte incelenmiştir. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülmüş; veri toplama yöntemi olarak doküman incelemesi, verilerin çözümlenmesinde ise tipolojik analiz kullanılmıştır. Lawrence Abu Hamdan, Trevor Paglen, Zoe Leonard, Taryn Simon, Doris Salcedo ve Teresa Margolles'in seçili sanat yapıtları; (1) kanıt üretim biçimi, (2) arşivsel ve tanıklık biçimi ve (3) eksiltme ve boşluk biçimi olmak üzere üç analitik tip üzerinden incelenmiştir. Araştırma sonucunda, incelenen sanat pratiklerinde estetik formun bilginin yalnızca sunulduğu bir yüzey olarak işlemediği; teknik inceleme, belgeleme, kayıt ve temsil stratejileri aracılığıyla bilginin üretilme ve aktarılma biçimine doğrudan katıldığı belirlenmiştir. Araştırmada incelenen örnekler, teknik verinin sorgulanmasından arşivsel kayıtların ilişkilendirilmesine ve mekânsal-bedensel deneyime kadar farklı epistemik süreçlerin çağdaş sanatın üretim yapısına katılabildiğini göstermektedir. Çalışma, önerdiği epistemik estetik kavramı ve üçlü tipoloji aracılığıyla çağdaş sanatın hakikat sonrası dönemde bilgi üretimiyle kurduğu ilişkiyi açıklamaya yönelik analitik bir çerçeve sunmaktadır.