Parkent’te (Özbekistan) Yeni Bulunan Bir Kemer Setinin Tipolojik ve Kronolojik Değerlendirmesi

Bu çalışma, karşılaştırma örnekleri dahilinde Köktürk Dönemi’ne tarihlendirmeyi uygun gördüğümüz Özbekistan’ın Taşkent Bölgesi Parkent İlçesi'nde yer alan Köktonlık-Ata eski iskân yerinde ele geçen bir kemer setini tipolojik, kronolojik ve kültürel açıdan değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Köktürk Dönemi’nde kemerler yalnızca giysiyi sabitleyen işlevsel unsurlar değil; aynı zamanda alplik, sosyal statü ve askerî kimliğin sembolik göstergeleri olarak da önemli bir yere sahiptir. İncelenen kemer seti; kemer tokası, kemer pulları, kemer çerçevesi ve pandantif elemanlarından oluşmakta olup, Köktürk kemer geleneğinin karakteristik özelliklerini yansıtmaktadır. Çalışmada Ovçinnikova ile Klyaştornıy ve Savinov’un biçimsel ve işlevsel tipolojik değerlendirme yaklaşımlarından yararlanılmıştır; ayrıca Köktürk Dönemi'nin varlık gösterdiği Altay, Tuva, Sayan–Altay ve Dağlık Altay bölgelerinde ele geçen karşılaştırmalı arkeolojik buluntular dikkate alınmıştır. Söz konusu kemer seti ve kemer setine ait elemanlar form ve işlevlerine göre daha önce kemer setleri ve elemanlarıyla ilgili çalışan araştırmacıların oluşturduğu tablolarla karşılaştırmalı bir biçimde değerlendirilmiş; onların meydana getirdikleri biçimsel sınıflandırmalara sadık kalınmıştır. Değinilen kemer setine ait hususlar özellikle Altay, Tuva ve Sayan–Altay bölgelerinde ele geçen 7–8. yüzyıla tarihlendirilen arkeolojik buluntularla güçlü paralellikler göstermektedir. Bunlara ek olarak, taş heykeller ile Pencikent ve Afrasyab duvar resimlerinde karşımıza çıkan kemer tasvirleri, Parkent kemer seti buluntusunun kronolojik ve kültürel bağlamını desteklemektedir. Çalışma sonucunda Parkent kemer setinin, Köktürk Dönemi maddi kültürünün Türkistan’daki geniş yayılımını ve ortak sanat anlayışını yansıtan önemli bir arkeolojik veri olduğu ortaya konulmuştur. Başka bir deyişle, çalışmanın ulaştığı sonuçlar arasında söz konusu kemer setinin 7-8. yüzyıllara ait olması, diğer Köktürk Dönemi kemerleriyle form olarak benzerlik gösterdiği ve bu benzerliğin ikonografik olarak Köktürk Dönemi sanatında bulunması sayılabilir.