Ortak Havuz Problemi Çerçevesinde Türkiye'de Seçim Sistemleri ve Mali Sonuçları

Uluslararası politik ekonomi literatüründe seçim sistemlerinin bütçe disiplini üzerindeki mali etkileri sıklıkla tartışılsa da, Türkiye’nin kurumsal kırılmalar içeren özgün siyasal geçmişinde bu ilişkinin nasıl şekillendiği sorusu literatürde bir boşluk olarak kalmıştır. Bu çalışma, söz konusu teorik ve ampirik boşluğu doldurmak amacıyla, 1960–2023 döneminde Türkiye’de seçim sistemlerinin kamu harcamalarının büyüklüğü ve bileşimi üzerindeki etkisini ortak havuz problemi çerçevesinde incelemektedir. Çalışma, seçim sistemlerindeki farklılaşmaların yasama organının parçalanma düzeyini ve karar alıcı sayısını etkileyerek maliyetlerin içselleştirilme derecesini değiştirdiği ve bu yapı üzerinden kamu harcamalarını şekillendirdiği varsayımına dayanmaktadır. Bu varsayımın ampirik olarak sınanması amacıyla ARDL sınır testi yöntemi kullanılarak kamu harcamaları ile seçim sistemleri (nispi temsil ve çoğunluk seçim sistemleri) arasındaki eş bütünleşme ilişkisi, ortak havuz problemi teorik çerçevesi kapsamında analiz edilmiştir. Bulgular, seçim sistemlerinin ürettiği kurumsal yapıların kamu harcamaları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkiler yarattığını göstermektedir. Sonuçlar, nispi temsilin daha yüksek kamu harcaması ürettiği yönündeki yaygın literatürün ötesine geçerek, güçlü yürütme ve sınırlı yasama parçalanması koşullarında çoğunlukçu sonuçlar üreten seçim düzenlemelerinin de kamu harcamalarının genişlemesine elverişli kurumsal teşvikler oluşturabildiğine işaret etmektedir. Bu yönüyle çalışma, Türkiye’nin kurumsal bağlamında veto gücünün zayıflaması ve yürütme hegemonyasının güçlenmesinin mali genişlemeyi tetikleyen temel politik-ekonomik dinamikler olduğunu ampirik olarak göstermesi bakımından özgün bir katkı sunmaktadır.