Adam Smith’in İktisadi Değer Açıklamaları ve Başlattığı Düşünsel Sorgulamaların Analizi

Amaç: Çalışmada iktisadi değer teorilerinin temeli olarak Adam Smith’in iktisadi değere ilişkin yaptığı açıklamaların mercek altına tutulup incelenmesi ve bu açıklamaların iktisadi düşünce içinde başlattığı düşünsel sorgulamaların değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Ricardocu, Marksist ve neoklasik iktisadi değer teorilerinin iyi anlaşılabilmesi için bunların açığa çıkmasına zemin hazırlayan Adam Smith açıklamalarında öne sürülen tezlerin ve bu tezlerin başlattığı düşünsel sorgulamaların bilinmesi gerekmektedir.Yöntem: Çalışmada nitel analiz tekniği kullanılmış, birincil ve ikincil düzeyde önem arz eden kaynaklara başvurulmuştur. Smith’in iktisadi değer açıklamalarını yaptığı ana eseri Milletlerin Zenginliği birincil düzeyde, Smith açıklamalarını değer teorisinin gelişim seyri içinde ve iktisadi düşünce tarihinin şekillenişi bağlamında inceleme ve değerlendirme konusu yapan eserler de ikincil düzeyde önem arz eden kaynaklar olarak incelenmiştir.Bulgular: Smith’in iktisadi değer açıklamasını, ihtiva edilen emek, toplama değer ve kumanda edilen emek olmak üzere üç ayrı tez üzerinden yaptığı, bu tezlerin değişen toplumsal koşullara ve Smith iktisadında değer açıklamasına başvurulan bağlama göre şekillendiği, değer teorisinin gelişimi bakımından da düşünsel sorgulama zemininin bu tezlerin üzerinde yükseldiği tespit edilmiştir. Emeğin yalnız başına değerin ölçüsü olup olamayacağı, sermayenin emek cinsinden ifadesinin mümkün olup olmadığı, iktisadi değerin yaratımında sermaye ve arazinin emek kadar başat rolü olup olmadığı sorgulamaları, ardından gelen dönemde Smith tezlerinin değer teorisine gelişme yolunu açtığı tartışmaların omurgasını oluşturmuştur.Sonuç: Çalışma sonucunda Adam Smith’in iktisadi değerin açıklanmasına yönelik öne sürdüğü tezlerin düşünce tarihindeki öneminin, bu tezlerin birbirleri ile tutarlı olmasından değil; Smith sonrası geliştirilen değer teorilerinin tamamen Smith’in yarattığı düşünsel sorgulama zemininin üzerinde yükselecek olmasından ileri geldiği anlaşılmıştır. Smith’in tezleri, sonrasında iktisadi değer üzerine geliştirilecek fikirlerin filizlenmesini ve zamanla sınıflara ayrılmasını sağlamıştır. Emek-değerin farklı ele alışları ve fayda-değer kulvarlarında ayrışarak yol alacak iktisadi değer teorilerinin temeli, Smith tezlerine dayanmaktadır.