AHOLI TURMUSH FAROVONLIGINI SAMARALI BOSHQARISH ORQALI KAMBAGʻALLIKNI QISQARTIRISH: BUXORO VILOYATI MISOLIDA EKONOMETRIK TAHLIL VA INTEGRAL BOSHQARUV MODELI

Maqolada aholi turmush farovonligini samarali boshqarish orqali kambagʻallikni qisqartirish muammosi Buxoro viloyati misolida tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi — mintaqada kambagʻallik darajasiga taʾsir etuvchi asosiy omillarni ekonometrik jihatdan aniqlash va ularga asoslangan integratsiyalashgan boshqaruv modelini ishlab chiqishdan iborat. Metodologik asos sifatida koʻp omilli chiziqli regression tahlil (OLS), vaqt qatoriga asoslangan eksponensial sekinlanish modeli hamda stsenariyli prognozlashtirish usullaridan foydalanilgan; hisob-kitoblar Python dasturlash tilining statsmodels va scipy.optimize paketlari yordamida amalga oshirilgan. Buxoro viloyatining 13 ta maʾmuriy-hududiy birligi boʻyicha kesim maʾlumotlari hamda 2019–2025 yillar dinamik qatori tahlil qilingan. Natijalar shuni koʻrsatdiki, oʻrtacha ish haqining oʻsishi kambagʻallik darajasiga statistik jihatdan ahamiyatli salbiy taʾsir koʻrsatadi (elastiklik koeffitsiyenti –0,83), regression model determinatsiya koeffitsiyenti R²=0,9961 ni tashkil etdi. Eksponensial modellashtirish natijasida viloyatning tuzilmaviy kambagʻallik chegarasi 2,50 foiz darajasida, yarim qisqarish davri esa 2,35 yil ekanligi aniqlandi. Olingan natijalar asosida «Kambagʻallikni qisqartirishni Integral Boshqarish Modeli» (IBM) ishlab chiqilgan boʻlib, uning joriy etilishi 2030 yilga borib kambagʻallik darajasini qoʻshimcha 1,6 foiz punktga (bazaviy stsenariyda 4,50 foizdan 2,60 foizga) qisqartirish imkonini beradi. Xarajat-samara tahlili 572 mlrd soʻmlik investitsiya evaziga 2 910 mlrd soʻmlik iqtisodiy-ijtimoiy samara (ROI=409%) olinishini koʻrsatdi. Maqola natijalari mintaqaviy ijtimoiy siyosatni ilmiy asosda takomillashtirishda amaliy ahamiyatga ega.