Ticari İşlerde Faiz Serbestisinin İşlevi, Kapsamı ve Sınırları Üzerine

Bu makale 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m 8(1) çerçevesinde ticari işlerde faiz serbestisinin işlevi, kapsamı ve sınırlarını incelemektedir. Sözleşme serbestisinin bir görünümü olan faiz oranını belirleme hürriyeti, ticari işlerde yaklaşık bir asırdır uygulanmaktadır. Ticari işlerde faiz serbestisinin temel işlevi, genel nitelikteki faiz hadlerinin tatbikine mani olmaktır. Günümüzde de TK m 8(1) hükmü 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’ndaki faiz oranı üst sınırlarının ticari işlerde uygulanmasına engel teşkil eder. Bu bakımdan devam eden birtakım tartışmalara rağmen TK m 8(1) genel mahiyetteki faiz oranı kısıtlarını bertaraf eden özel nitelikli bir hükümdür. Ticari sahada faizin kararlaştırılmasında taraflara daha geniş bir özgürlük tanınmasının temelinde tacirin basiretli hareket edeceği varsayımı yatar. Tacir, kanun koyucunun tasavvurunda bu sıfatı haiz olmayan şahıslara göre riskleri ölçme, tartma ve değerlendirme noktasında daha mahir olmalıdır. Ticari işlerde faiz serbestisinin uygulama alanının tespitinde serbesti ile tacirin basiretli hareket etme külfeti arasındaki irtibattan hareket edilmelidir. Bu nedenle mevcut genel kabulün aksine TK m 8(1)‘in TK m 3 ve 19 anlamında tüm ticari işlerde değil; yalnızca borçlunun tacir, borcun ise tacirin ticari işletmesiyle ilgili olduğu işlemlerde geçerli olması gerekir. Faiz serbestisi, faizin hiçbir sınırlama olmadan belirlenebileceği anlamına gelmez. Zira genel nitelikli faiz hadleri uygulanmasa dahi hukuki işlemlerin hükümsüzlüğüne dair genel esaslar burada da geçerlidir. Dürüstlük kuralına aykırılık literatürdeki kimi değerlendirmelerin aksine taraflarca kararlaştırılan faiz oranının geçersizliğine yol açmaz. Öte yandan gabin, ahlaka aykırılık ve kişilik haklarına aykırılık TK m 8(1) kapsamında kararlaştırılan faiz oranını geçersiz kılabilir. Çalışmada bu geçersizlik sebeplerinin hangi hâllerde ortaya çıkabileceği ve muhtemel sonuçları, Yargıtay içtihadı ışığında incelenmiştir.