Maddi Anlamda Kesin Hükmün Zaman Bakımından Sınırı

Maddi anlamda kesin hüküm, medeni usul hukukunun temel tartışma alanlarından biri olarak ortaya çıkmaktadır. Mahkeme kararlarının belirli bir an esas alınarak verilmesi sebebiyle bu andan sonra çıkan vakıalara dayanılarak aynı dava konusunun tekrar mahkeme önüne getirilmesi mümkündür. Kuşkusuz burada ilk tartışma konusu mahkeme kararının hangi an esas alınarak verildiğinin ve bu anın geçmişe veya geleceğe yönelik genişleyip genişlemediğinin belirlenmesidir. Bu an belirlendikten sonra, ilk davada verilen kararın maddi anlamda kesin hüküm etkisinin hangi vakıaları sukut ettirdiği tespit edilmelidir. Böyle bir tespitin yapılmasında, benimsenen dava konusu teorisine göre, pratik ve bilhassa teorik farklılığın ortaya çıkması ihtimali mevcuttur. Teorik farklılığın sebebi sukut eden vakıaların belirlenmesinde izlenen metottur. Bu bakımdan Türk hukukunda benimsenen tek parçalı dava konusu kuramına sert eleştirilerin yöneltildiği, tek parçalı teorinin kesin hükme ilişkin açıklamalarının savunulması ve dava konusuyla dava malzemesi arasındaki ilişkinin ortaya konulması gerekmektedir. Sukut eden vakıalar belirlendikten sonra ikinci bir davanın açılması halinde, maddi anlamda kesin hüküm engelinin aşılması için sonradan ortaya çıkması gereken vakıanın mahiyeti tartışılmalıdır. Söz konusu tartışma, bilhassa ilk davada mahkemenin birden fazla ret sebebine dayanması mümkünken, sadece biri hakkında karar vermesi halinde önem taşımaktadır. İlk dava sonucunda ortaya çıkmış olan maddi anlamda kesin hükmün aşılmasına imkan verecek bir vakıanın varlığına ilişkin incelemenin yargılamanın kabul edilebilirlik mi, yoksa haklılık aşamasında mı yapıldığı belirlenmelidir. Akabinde ilk davada mahkemece yapılmış olan tespitlerin sonradan ortaya çıkan bir vakıaya dayanılarak açılan ikinci davadaki değeri incelenmelidir. Sonradan ortaya çıkan vakıalar bakımından incelenmesi gereken bir diğer konu, davacının ilk yargılamada, imkanı olduğu halde kullanmadığı yenilik doğuran hakkının sukut edip etmediğidir.