Türk İdare Hukukunda Bir Galat-ı Meşhur: Takdir Hakkı

İradenin pozitif hukuk kuralları çerçevesinde kim tarafından ne şekilde kullanılacağını ortaya koyan yetki kavramı, idari işlemlerin tesisinde dikkate alınacak başlıca unsuru ifade etmektedir. İradenin idari makamlarca idari işlem biçiminde somutlaşması, yasal düzenlemelerin öngördüğü hukuki ve maddi koşullar gerçekleştiğinde bağlı yetkiyle, yasal düzenlemelerle yalnızca sınırlar belirlendiğinde ise takdir yetkisinin kullanımıyla oluşmaktadır. Hareket sınırlarının yasal düzenlemelerle belirlendiği hallerde, bu sınırlar içinde kalan idarenin takdir yetkisini hukuka uygun kullanıp kullanmadığı, idari yargı mercii tarafından kamu yararı, hizmet gerekleri ve ölçülülük gibi ölçütler üzerinden denetlenmektedir. Bunun yanında “yetki”, “salahiyet” gibi kavramlar “hak” boyutuna indirgenemeyen ve onunla açıklanamayan özelliktedir. Kamu gücü kullanımının hukuki sınırlarının olduğu ve bunun hukuki dayanaklarının bulunması gerektiği ifade edildiğinde, “yetkinin” hak kavramıyla izah edilemeyeceği sonucuna varılmaktadır. Aksinin kabulü yetkiyi, lafzi yorumla, “hak teorisi” bağlamında ele almak ve ilgililere karşı ileri sürmek gibi bir sonuç doğurur ki; idare ile kişi arasındaki hukuki ilişkiler bakımından bu tür ifadelerin kullanılması temel hak ve hürriyetlerin kullanımını imkansız hale getirebilir yahut hukuki denetim sürecinde “objektif ölçütlerin” hak ekseninde ele alınması gündeme gelir. Şüphesiz hak kullanımının sağladığı hukuki alan ve güç ile “yetki” kullanımının sağladığı imkanlar aynı değildir. Çoğu durumda terminolojik kullanım hatası nedeniyle “takdir hakkı” kavramına yer verilmektedir. Bu bağlamda kavramın “takdir” ifadesi özelinde itinayla kullanılması gerekir. Oysa hem idari düzenleyici işlemlerde hem de yargı kararlarında “takdir hakkı” ifadesinin pek çok kez kullanıldığı görülmektedir. Yanlış kullanım neticesinde idare hukuku alanında “yerleşen” bir kavram haline gelen “takdir hakkı” kavramının kullanımının yaratacağı sakıncalar örnekler üzerinden irdelenecektir.