Vergi Tahsil Performansında Yapısal Bir Belirleyici Olarak Eğitimde Cinsiyet Eşitliği: Mundlak Yaklaşımıyla Türkiye Örneği

Bu çalışma, Türkiye'deki 81 ilin 2011-2024 dönemine ait verilerini kullanarak, eğitimde cinsiyet eşitliği ile vergi tahsil performansı arasındaki ilişkiyi analiz etmeyi amaçlamaktadır. Vergi gelirlerinin sürdürülebilirliği ile beşerî sermaye gelişimi arasındaki ilişkinin giderek daha fazla önem kazandığı günümüzde, eğitimde cinsiyet eşitliğinin mali kapasiteyle ilişkisinin ortaya konulması çalışmanın temel motivasyonunu oluşturmaktadır. Bu kapsamda, il düzeyinde eğitim göstergeleri ile vergi tahsil performansı arasındaki ilişki ampirik olarak incelenmiştir. Bağımlı değişken olarak toplam vergi tahsilatının toplam tahakkuka oranı, temel açıklayıcı değişken olarak ise kadın ve erkeklerin ortalama eğitim sürelerinden hesaplanan Cinsiyet Eşitliği Endeksi (GPI) kullanılmıştır. Yöntem olarak, kısa dönemli il içi dalgalanmalar ile uzun dönemli iller arası yapısal farklılıkları ayrıştırma üstünlüğüne sahip olan Mundlak (Hybrid) panel veri yaklaşımı benimsenmiştir. Böylece eğitimde cinsiyet eşitliğinin hem zaman içerisindeki değişimleri hem de iller arasındaki yapısal farklılıkları ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Bulgular, eğitimde cinsiyet eşitliğinin iller arası bileşeni ile vergi tahsil performansı arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Buna karşın, il içi değişimler ile vergi tahsil performansı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir. Sonuçlar, eğitimde fırsat eşitliğini güçlendiren politikaların yalnızca sosyal kalkınmaya değil, aynı zamanda kamu gelirlerinin artırılmasına da katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Çalışma, gözlemsel il düzeyi verilerine dayandığından bulgular nedensel etki olarak değil, iller arasında zaman içinde oluşmuş yapısal birliktelikler olarak yorumlanmalıdır.