Janus’un Öteki Yüzü: Suat Derviş’in ‘İstanbul’un Bir Gecesi’nde Kent

Edebiyata 1920′lerde üst sınıf konak yaşamı ve aşklarını konu alan romanlarla başlayan Suat Derviş (1905-1972), kırk yılı aşkın yazarlık serüvenine pek çok farklı türde ve konuda eser sığdırsa da yakın tarihe kadar yalnızca Fosforlu Cevriye ile tanınmaktaydı. Son yıllarda Derviş’in yeni baskılar ile tekrar gündeme gelmesi hem Türk edebiyatının eksik parçalarından birini tamamlamak hem de yazarın geniş yazın serüvenini takip edebilmek adına önemli bir kazanım oldu. Bu çalışma da yazarın 1939′da tefrika olarak yayımlanan İstanbul’un Bir Gecesi romanını kent kuramları çerçevesinden ele almaktadır. Çalışmanın amacı Derviş’in eleştirel gerçekçi bir kipte tanımlanabilecek bu romanında tasarlanan İstanbul’u çağdaş kent kuramcılarının bakış açısıyla analiz etmektir. Çalışmada, İstanbul’un sanayileşmekte olan bir kent olarak nasıl temsil edildiğine ve bu kentin sosyal ilişkileri nasıl ürettiğine odaklanarak mekân ve insan arasındaki etkileşimin edebi düzlemdeki yansımaları açığa çıkarılmıştır. Özellikle üretim-tüketim ilişkilerindeki dönüşümün insanlar arasındaki iletişimde yarattığı tahribat ve kent mekânının şeylerin metalaştırılması noktasındaki etkin rolü vurgulanarak Derviş’in modern kente eleştirel bir tutumla yaklaştığı tespit edilmiştir. Roman modern kent insanının yalnızlık ve yabancılık hallerine yoğunlaşırken kenti bu duyguların müsebbibi pozisyonuna yerleştirir. Bu çalışma da romanda İstanbul’un pasif bir manzara olmanın ötesine geçerek toplumsal ilişkileri üreten, dönüştüren ve belirleyen etkin bir özne olarak kurgulandığını ortaya koymaktadır. Çalışma; Derviş’i İstanbul’u çelişkileri, kırılganlığı, gücü ve tekinsizliğiyle birlikte düşünmüş ve çok parçalı heterojen bir yapının müşterek taraflarını hikâyeleştirmiş bir yazar olarak incelemektedir.