Yetişkin Kadın Öznelerin Tamamlan(a)mayan Yas Süreçlerine Lacanyen Bir Bakış

Freud "Yas ve Melankoli" adlı makalesinde yas kavramını sevilen bir nesnenin kaybına karşı verilen olağan bir tepki olarak tanımlamıştır. Bu doğrultuda melankoliyi de yas ile karşılaştırarak kayıp bağlamında ele almış ve melankoliyi kayba karşı verilen patolojik bir tepki olarak değerlendirmiştir. Freud'un değerlendirmesinin ardından Lacan ise yas sürecini kuramının özne yapılanmasında yer alan gerçek, imgesel ve simgesel düzlemin kayıp ile ilişkisi bağlamında ele almış ve Freud'un bu yaklaşımına farklı bir derinlik kazandırmıştır. Melankoliye karşılık geldiği düşünülen patolojik yas süreçleri ise tarihsel süreçte araştırmacılar tarafından farklı şekillerde isimlendirilmiştir. Farklı isimlerde ve bağlamlarda değerlendirilmesinden dolayı olağan halinden farklı seyreden yas süreçlerinin günümüz psikoloji literatüründe belirsiz konumda kaldığı ve öznelerin öznel deneyimlerine yeterince odaklanılmadığı görülmektedir. Bu doğrultuda bu çalışmada boşanma veya ölüm nedeniyle eş kaybı yaşayan kişilerin tamamlanamayan yas süreçlerinin nasıl işlediğinin Lacanyen psikanalitik bakış açısı ile araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla eş kaybı yaşamasının ardından iki yıldan uzun süredir yas tepkileri ile birlikte depresif belirtiler deneyimlemiş veya deneyimlemeye devam eden altı katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen görüşmeler refleksif tematik analiz yöntemi ile analiz edilmiş ve analiz sonucunda dört üst tema oluşturulmuştur: "Kaybın ardından deneyimlenen duygulanımlar", "Tamamlanamayan yas sürecinin nedenleri", "Mesafeli ilişkiler: Babanın bakışında olamama", "Ben dışında herkes: Başkalarının gözünden yaşamak". Oluşturulan temalar Lacan'ın kuramına göre özne yapılanmasında merkezi bir öneme sahip olan gerçek, imgesel ve simgesel düzlemin kayıpla ilişkisi bağlamında Lacanyen psikanalitik bakış açısı ile ilgili literatür çerçevesinde tartışılmıştır. Araştırma sonucunda katılımcıların kaybettikleri eşlerine olan bağlarını koparmakta zorlanmaları ve kaybı kabullenememeleri ile daha uzun süre yas deneyimlemelerinin birliktelik gösterdiği gözlemlenmiştir. Bu bağlamda katılımcıların, eşlerinin kaybına ilişkin duygu ve düşüncelerini baskılamalarının ve kendilerine acı veren durumlar içerisinde tekrarlayan bir döngüye girmelerinin yas süreçlerini etkilediği görülmüştür. Aynı zamanda uzun süre yas deneyimleyen katılımcıların, babalarıyla kurdukları ilişkilerinin de kayıp deneyimlerinin şekillenmesinde rol oynadığı düşünülmüştür.