İşârî Tefsirde Mâûn Sûresi: Bursevî Örneği

Bu çalışma, İsmail Hakkı Bursevî’nin Rûhu’l-Beyân adlı tefsiri çerçevesinde Mâûn Sûresi’nin işârî yorumunu incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, işârî tefsirin teorik zemini, meşruiyet şartları ve tasavvufî tefsir geleneğindeki yeri ele alınmış; ardından Bursevî’nin Mâûn Sûresi’ne ilişkin yorumları metin merkezli nitel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Çalışmada özellikle sûrede yer alan “dini yalanlama”, “yetimi hor görme”, “yoksulu doyurmaya teşvik etmeme”, “namazdan gaflet”, “riya” ve “mâûnu engelleme” kavramlarının Bursevî tarafından enfüsî bir perspektifle nasıl yeniden yorumlandığı ortaya konulmuştur. Bursevî, sûrenin tarihsel ve toplumsal muhtevasını muhafaza etmekle birlikte, ayetlerde geçen kavramları insanın iç dünyasına taşıyarak nefis terbiyesi, kalbin arındırılması ve manevî olgunlaşma bağlamında değerlendirmektedir. Buna göre yetim, ruhun ve kalbin; miskin, manevî gıdaya muhtaç iç benliğin; riya ise nefsin gizli arzularının sembolü hâline gelmektedir. Mâûn kavramı ise yalnızca maddî yardımı değil, ilahî lütuf ve marifetin paylaşımını da ifade eden kapsamlı bir anlam kazanmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Bursevî’nin işârî yorumlarının zahirî anlamı reddetmeden Kur’an’ın ahlâkî ve tasavvufî mesajını derinleştirdiğini ve Mâûn Sûresi’ni bireyin içsel dönüşümüne rehberlik eden bir metin olarak yeniden yorumladığını göstermektedir.