Intlalo yabantsundu ngexesha lengcinezelo: Uhlalutyo lombongo kaN. Gcali othi ‘iDompasi’
Eli nqaku lihlalutya uphandonzulu lwesimbo sezixhobo zokubhala nemixholo kumbongo kaN. Gcali (1995), othi iDompasi njengenxalenye yengqokelela yemibongo yakhe kuncwadi lwesihobe, etyhila intlalo emandundu yocalucalulo nengcinezelo ngexesha lombuso wobukoloniyali baseMzantsi Afrika ukususela ngowe1948 ukuya ngowe1994. Lo mbongo uphonononga imixholo yenkcaso, ingcinezelo, ukulwela inkululeko nengxaki yabantsundu baseMzantsi Afrika kumzabalazo wabo wokufumana isidima sobuntu, ngexesha lokulawula komthetho wamapasi nowawuyintsika kulawulo lobukoloniyali. Olu phando lusebenzisa indibanisela yengcingane yasemva kobukoloniyali nesimbo sokubhala ukuhlalutya iimpawu zesihobe eziquka imixholo nezikrweqe zolwimi lwesihobe. Indlela yophando iquka isimbo sokubhalwa kombongo olusekelwe kwizixhobo zohlalutyo lwesihobe, ukusetyenziswa kolwimi njengesixhobo senkxalabo nomzabalazo, nokusetyenziswa kombongo kwiindlela zoyilo nezokugcina iinkumbulo. Iziphumo zeDompasi ziphonononge iziseko zengcingane yocalucalulo nendlela eyabuchaphazela ngayo ubomi babantsundu baseMzantsi Afrika. Eli nqaku libonisa indlela umbongo olusebenzise ngayo ulwimi ukudlulisa umyalezo ngomzabalazo wokulwela umthetho wamapasi. Inkumbulo nesimboli zibe yimixholo yokudibanisa ixesha lamandulo nelanamhlanje ngokubhalwa kwalo mbongo kaGcali (1995). Eli nqaku liqukumbela lo mbongo ngokubhangiswa kocalucalulo nokusekwa korhulumente wenkululeko owabhangisa imithetho yamapasi waza wayila incwadi yesazisi (i-ID), endaweni yeDompasi eyayichaswe ngabantsundu. Ngoko ke, eli nqaku limemelela ngokusesikweni ukunxulumanisa lo mbongo neminye ekwikharityhulam yezemfundo, njengomnye obalulekileyo ekulondolozeni ulwazi lwezembali zelizwe phambi kwenkululeko.
Authors
- Thulani Simayile (ORCID: https://orcid.org/0009-0008-2062-9566)
Institutions
- Stellenbosch University (ZA)
Publication Details
- Journal
- South African Journal of African Languages
- Published
- 2026-08-17
- DOI
- https://doi.org/10.1080/02572117.2026.2688812
- Primary Topic
- Global Maritime and Colonial Histories
- Type
- article
- Field-Weighted Citation Impact
- 0.00