Intlalo yabantsundu ngexesha lengcinezelo: Uhlalutyo lombongo kaN. Gcali othi ‘iDompasi’

Eli nqaku lihlalutya uphandonzulu lwesimbo sezixhobo zokubhala nemixholo kumbongo kaN. Gcali (1995), othi iDompasi njengenxalenye yengqokelela yemibongo yakhe kuncwadi lwesihobe, etyhila intlalo emandundu yocalucalulo nengcinezelo ngexesha lombuso wobukoloniyali baseMzantsi Afrika ukususela ngowe1948 ukuya ngowe1994. Lo mbongo uphonononga imixholo yenkcaso, ingcinezelo, ukulwela inkululeko nengxaki yabantsundu baseMzantsi Afrika kumzabalazo wabo wokufumana isidima sobuntu, ngexesha lokulawula komthetho wamapasi nowawuyintsika kulawulo lobukoloniyali. Olu phando lusebenzisa indibanisela yengcingane yasemva kobukoloniyali nesimbo sokubhala ukuhlalutya iimpawu zesihobe eziquka imixholo nezikrweqe zolwimi lwesihobe. Indlela yophando iquka isimbo sokubhalwa kombongo olusekelwe kwizixhobo zohlalutyo lwesihobe, ukusetyenziswa kolwimi njengesixhobo senkxalabo nomzabalazo, nokusetyenziswa kombongo kwiindlela zoyilo nezokugcina iinkumbulo. Iziphumo zeDompasi ziphonononge iziseko zengcingane yocalucalulo nendlela eyabuchaphazela ngayo ubomi babantsundu baseMzantsi Afrika. Eli nqaku libonisa indlela umbongo olusebenzise ngayo ulwimi ukudlulisa umyalezo ngomzabalazo wokulwela umthetho wamapasi. Inkumbulo nesimboli zibe yimixholo yokudibanisa ixesha lamandulo nelanamhlanje ngokubhalwa kwalo mbongo kaGcali (1995). Eli nqaku liqukumbela lo mbongo ngokubhangiswa kocalucalulo nokusekwa korhulumente wenkululeko owabhangisa imithetho yamapasi waza wayila incwadi yesazisi (i-ID), endaweni yeDompasi eyayichaswe ngabantsundu. Ngoko ke, eli nqaku limemelela ngokusesikweni ukunxulumanisa lo mbongo neminye ekwikharityhulam yezemfundo, njengomnye obalulekileyo ekulondolozeni ulwazi lwezembali zelizwe phambi kwenkululeko.

Authors

Institutions

Publication Details

Journal
South African Journal of African Languages
Published
2026-08-17
DOI
https://doi.org/10.1080/02572117.2026.2688812
Primary Topic
Global Maritime and Colonial Histories
Type
article
Field-Weighted Citation Impact
0.00
Controls
|||
ALL TIME
JAN
FEB
MAR
APR
MAY
JUN
JUL
AUG
SEP
OCT
article

Intlalo yabantsundu ngexesha lengcinezelo: Uhlalutyo lombongo kaN. Gcali othi ‘iDompasi’

Thulani Simayile
South African Journal of African Languages
Global Maritime and Colonial Histories
article

Intlalo yabantsundu ngexesha lengcinezelo: Uhlalutyo lombongo kaN. Gcali othi ‘iDompasi’

Thulani Simayile
article en

Abstract

Eli nqaku lihlalutya uphandonzulu lwesimbo sezixhobo zokubhala nemixholo kumbongo kaN. Gcali (1995), othi iDompasi njengenxalenye yengqokelela yemibongo yakhe kuncwadi lwesihobe, etyhila intlalo emandundu yocalucalulo nengcinezelo ngexesha lombuso wobukoloniyali baseMzantsi Afrika ukususela ngowe1948 ukuya ngowe1994. Lo mbongo uphonononga imixholo yenkcaso, ingcinezelo, ukulwela inkululeko nengxaki yabantsundu baseMzantsi Afrika kumzabalazo wabo wokufumana isidima sobuntu, ngexesha lokulawula komthetho wamapasi nowawuyintsika kulawulo lobukoloniyali. Olu phando lusebenzisa indibanisela yengcingane yasemva kobukoloniyali nesimbo sokubhala ukuhlalutya iimpawu zesihobe eziquka imixholo nezikrweqe zolwimi lwesihobe. Indlela yophando iquka isimbo sokubhalwa kombongo olusekelwe kwizixhobo zohlalutyo lwesihobe, ukusetyenziswa kolwimi njengesixhobo senkxalabo nomzabalazo, nokusetyenziswa kombongo kwiindlela zoyilo nezokugcina iinkumbulo. Iziphumo zeDompasi ziphonononge iziseko zengcingane yocalucalulo nendlela eyabuchaphazela ngayo ubomi babantsundu baseMzantsi Afrika. Eli nqaku libonisa indlela umbongo olusebenzise ngayo ulwimi ukudlulisa umyalezo ngomzabalazo wokulwela umthetho wamapasi. Inkumbulo nesimboli zibe yimixholo yokudibanisa ixesha lamandulo nelanamhlanje ngokubhalwa kwalo mbongo kaGcali (1995). Eli nqaku liqukumbela lo mbongo ngokubhangiswa kocalucalulo nokusekwa korhulumente wenkululeko owabhangisa imithetho yamapasi waza wayila incwadi yesazisi (i-ID), endaweni yeDompasi eyayichaswe ngabantsundu. Ngoko ke, eli nqaku limemelela ngokusesikweni ukunxulumanisa lo mbongo neminye ekwikharityhulam yezemfundo, njengomnye obalulekileyo ekulondolozeni ulwazi lwezembali zelizwe phambi kwenkululeko.

South African Journal of African Languages
Stellenbosch University (ZA)
Openalex Percentile: Top 2%
Global Maritime and Colonial Histories
AI Navigator

Ask Laika to Summarize, Analyze, and Connect papers live on the map.

Summarize Papers & Methodologies

Extract key findings, datasets, and comparative methods across publications.

Benchmark Rankings & Visual Analytics

Rank top research institutions, authors, funders, topics, and journals by Field-Weighted Citation Impact (FWCI) and paper volume with instant charts.

Connect Distant Disciplines

Bridge topological clusters on the map to find hidden collaborative intersections.