İKİNCİ DİLİN MƏNİMSƏNİLMƏSİNDƏ METAKOQNİSİYANIN ROLU: ALİ TƏHSİL KONTEKSTİNDƏ İNGİLİS DİLİNİN XARİCİ DİL KİMİ TƏDRİSİNDƏ ÖZÜNÜ TƏNZİMLƏYƏN ÖYRƏNƏNLƏRİN FORMALAŞDIRILMASI

Metakoqnisiya — öyrənənlərin öz koqnitiv prosesləri barədə məlumatlılığı və həmin prosesləri tənzimləməsi — ikinci dilin mənimsənilməsi (SLA) sahəsində muxtariyyət, strateji öyrənmə və akademik nailiyyətlərlə güclü əlaqəsinə görə müasir dövrdə mərkəzi anlayışlardan birinə çevrilmişdir. Məqalədə metakoqnisiyanın SLA-da rolu universitet səviyyəsində İngilis dilinin xarici dil kimi tədrisi (EFL) kontekstində təhlil edilir. Tədqiqat metakoqnitiv biliklərin (şəxs, tapşırıq və strategiya bilikləri) və metakoqnitiv tənzimləmənin (planlaşdırma, monitorinq və qiymətləndirmə) son elmi nəticələrini sistemləşdirərək, bu komponentlərin oxu, yazı, dinləmə, danışıq və leksik ehtiyatın inkişafında necə dəstək rolunu oynadığını göstərir. Məqalədə metakoqnisiya özünütənzimləyən öyrənmənin əsas mexanizmi kimi təqdim olunur və müəllimlərin onu açıq strategiya təlimi, reflektiv fəaliyyətlər, məqsədqoyma və formativ qiymətləndirmə vasitəsilə necə inkişaf etdirə biləcəyi müzakirə edilir. Metakoqnitiv təlimin dil dərslərinə sistemli şəkildə inteqrasiyasını nümayiş etdirmək məqsədilə dərsdən əvvəl, dərs zamanı və dərsdən sonra mərhələlər üçün praktik tapşırıq nümunələri təqdim olunur. Tədqiqatın elmi yeniliyi metakoqnitiv strategiya təliminin özünütənzimləyən öyrənmə modelləri və ali təhsildə kommunikativ metodologiya ilə inteqrasiyasını təmin edən vahid konseptual çərçivənin irəli sürülməsindədir. Praktik əhəmiyyəti isə dərs dizaynı və qiymətləndirmə üçün strukturlaşdırılmış yanaşmanın təklif olunması ilə öyrənənlərin müstəqilliyini və uzunmüddətli akademik nailiyyətlərini artırmaq imkanının yaradılmasında ifadə olunur. Məqalədə belə nəticəyə gəlinir ki, metakoqnitiv inkişaf müasir EFL pedaqogikasında əlavə bacarıq deyil, metodoloji prioritetdir.