Yapay Zekâ ve Toplum Sözleşmesi: İnsan Failliğinin Sonu mu?

Bu makale, yapay zekânın insan failliğini destekleme ya da tehdit etme potansiyeline ilişkin güncel tartışmaları, modern sözleşmeci geleneğin insan tasavvuru bağlamında ele almaktadır. Yapay zekâ ile birlikte gündeme gelen tartışmalar, esasen, birlikte yaşam pratiklerinin daraltılmış bir insan failliği söylemiyle meşrulaştırıldığı sürecin olumsal bir sonucudur. Yani mevcut ve beklenen türevleriyle yapay zekânın insan varoluşunu destekleme ya da tehdit etme olasılıklarına ilişkin tartışmalar, faillik teorilerinin dil merkezli bir kavrayışa evrilmesiyle ilişkili olarak derinleştirilebilir. Bu makalede karşılaştırmalı kavramsal analiz ve normatif değerlendirme aracılığıyla Hobbes, Locke, Rousseau ve Rawls'un sözleşme kuramlarını, yapay zekâ kaynaklı meydan okumanın ürettiği güncel krizle ilişkili olarak değerlendiriyoruz. Temel argümanımız şudur: Yapay zekâ, Batı yerelliği içinde metafiziği dışlayan modern seküler söylemlerin etkisiyle toplumsal ve formel dillere doğru sığlaşan insan failliğinin daralma öyküsünün son perdesinde ortaya çıkmıştır ve yapay zekâ merkezli güncel toplumsal sözleşme tartışmaları ilgili kuramları ve güncel durumu söz konusu daraltılmış çerçeve içinde anlamaya eğilimlidir. Bu doğrultuda birlikte yaşam pratiklerini tehdit eden risklere karşı geliştirilen Döngüde İnsan, Dijital Anayasacılık ve Anayasal Yapay Zekâ gibi çözüm stratejileri, sorunun yapısal derinliğini yeterince kavrayamayan girişimler olarak değerlendirilmektedir. Makale sosyo-teknik tahayyüle dayalı ütopik ve distopik okuma biçimlerinin paylaştığı varsayımlar karşısında insan failliğini düşünme olanaklarını genişletmeye ve derinleştirmeye davet etmektedir.