Taylorizm’den Dijital Taylorizm’e: Algoritmik Yönetim Çağında Disiplin Mantığının Yeniden Üretimi

Bu çalışma, Taylorizm’den Dijital Taylorizm’e uzanan yönetimsel dönüşümü tarihsel, sosyolojik ve etik bir perspektiften ele alarak modern örgütlerde denetim, ölçüm, standardizasyon ve kontrol mekanizmalarının dijital çağda nasıl yeniden biçimlendiğini tartışmaktadır. Araştırma, literatür derlemelerine ilişkin tipoloji ve bütünleştirici derleme yaklaşımı temel alınarak yapılandırılmıştır. Çalışmada Taylorizm, algoritmik yönetim, elektronik izleme, platform ekonomisi, gözetim toplumu ve gözetim kapitalizmi literatürleri birlikte değerlendirilmiş, Dijital Taylorizm’in dijital yönetim, algoritmik yönetim ve elektronik izleme kavramlarıyla ilişkisi kavramsal düzeyde ayrıştırılmıştır. Dijital Taylorizm, klasik Taylorist ilkelerin algoritmalar, sensörler, yazılım analitiği, platform altyapıları ve otomatik karar sistemleri aracılığıyla veri temelli bir yönetim mantığı içinde yeniden örgütlenmesi olarak ele alınmaktadır. Literatür, bu dönüşümün verimlilik, koordinasyon ve öngörülebilirlik potansiyeline sahip olduğunu ancak sektörel bağlama, ölçüm yoğunluğuna, algoritmik şeffaflık düzeyine ve çalışanların sistemi nasıl deneyimlediğine bağlı olarak özerklik, mahremiyet, psikososyal iyilik hâli ve adalet algısı üzerinde baskı yaratabileceğini düşündürmektedir. Literatürde elektronik izleme üzerine yapılan çalışmalar, Dijital Taylorizm’in doğrudan kanıtı değil, elektronik izleme ve performans denetimi boyutuna ilişkin dolaylı ve bağlamsal ampirik göstergeler olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, dijitalleşen yönetim anlayışının klasik Taylorist disiplin mantığını ortadan kaldırmaktan çok, veri rasyonalitesi üzerinden daha sürekli, daha yaygın ve daha opak biçimlerde yeniden örgütlediğini ileri sürmektedir. Bu yönüyle çalışma, Dijital Taylorizm’i dijital yönetim, algoritmik yönetim ve elektronik izleme kavramlarıyla ilişkili fakat onlara indirgenemeyen özgül bir yönetim mantığı olarak konumlandırarak literatüre kavramsal bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda çalışma, gelecekte yürütülecek ampirik araştırmalarda Dijital Taylorizm algısı, elektronik izleme, algoritmik yönetim yoğunluğu ve çalışan çıktıları arasındaki ilişkilerin daha açık biçimde test edilebilmesi için kuramsal bir zemin ve kavramsal önermeler geliştirmektedir.