Ajan Toplumlarında Rızanın Çöküşü: Clawdbot/Moltbook Vakası Üzerinden Sosyoteknik Bir Analiz

Bu makale, otonom yapay zekâ ajanlarının birbirleriyle etkileşime girdiği ekosistemlerde rıza mekanizmalarının nasıl çöktüğünü incelemektedir. İnsan-yapay zekâ etkileşimi (HAII), insan-merkezli yapay zekâ (HCAI) ve sosyal-merkezli yapay zekâ (SCAI) literatürü insan-YZ ilişkisine odaklanırken, bu çalışma yeni bir fenomeni ele almaktadır: YZ-YZ etkileşimi ve bunun rıza açısından doğurduğu sonuçlar. 2026 başında yaşanan Clawdbot/Moltbook vakası (82 ülkede 42.900 açık ajan kontrol paneli, bunlardan 15.200'ü uzaktan kod yürütme (RCE) saldırılarına açık 1,5 milyon sızdırılmış ajan tokenı ve ajanların kolektif olarak ürettiği "Crustafarianism" adlı satirik din fenomeni) paradigmatik bir vaka olarak incelenmektedir.Çalışma, Bilim ve Teknoloji Çalışmaları (STS) ile dijital sosyoloji alanlarından üç kavramsal çerçeve kullanmaktadır: yeni sosyoteknik düzenlerin nasıl ortaya çıktığını anlamak için Jasanoff'un ortak-üretim kavramı, yapay zekâ ajanlarını faillik kapasitesine sahip insan-dışı aktörler olarak kavramsallaştırmak için Latour'un aktör-ağ teorisi ve bağlamların öngörülemez biçimde değiştiği durumlarda rızanın nasıl aşındığını analiz etmek için Nissenbaum'un bağlamsal bütünlük yaklaşımı.Çalışma, ajan ekosistemlerine özgü altı rıza kırılganlığı türü tanımlamaktadır: rıza miras hatası, çapraz-ajan kapsam kayması, ortaya çıkan kolektif eylem, zamansal rıza kayması, yansımalı rıza döngüleri ve güvenlik-aracılı rıza çöküşü. Bu kırılganlıklar temel bir hipoteze işaret etmektedir: etkileşim zinciri uzadıkça rıza sıfıra yaklaşır. Makale, bireysel onaya dayalı mevcut rıza kavramının, etkileşim zincirlerinin belirsiz biçimde uzadığı ve insan gözetiminin mimari düzeyde dışlandığı ajan ekosistemlerinde yapısal olarak yetersiz kaldığını ileri sürmektedir. Bu bulgu hem sosyolojik kuram hem de düzenleyici çerçeveler için çıkarımlar taşımaktadır.