Yapay Zekâ: İnsan Aklının Bir Uzantısı mı, İkamesi mi?

Bu çalışma, yapay zekânın insan ve toplum üzerindeki dönüştürücü etkilerini tarihsel ve felsefi bir çerçevede ele almaktadır. Bütünleşik literatür taraması yönteminin benimsendiği çalışmada, yapay zekâya yönelik olumlu ve olumsuz olmak üzere iki temel bakış açısı birlikte incelenmekte ve teknolojinin insan bilincini nasıl şekillendirdiğini anlamanın önemi vurgulanmaktadır. Çalışmada öncelikle Turing'den Dartmouth Konferansı'na uzanan yapay zekânın tarihsel ve felsefi gelişimi ele alınmaktadır. Yapay zekânın etkilerini anlamak için Marshall McLuhan ve Luciano Floridi'nin medya teorilerine başvurulmaktadır. McLuhan'ın "araç mesajdır" tezi, teknolojinin içeriğinden bağımsız olarak insan duyularını ve toplumsal yapıyı nasıl yeniden şekillendirdiğini açıklamak için kullanılırken, Floridi'nin "Dördüncü Devrim", "Enfosfer" ve "Onlife" kavramları, dijital ve fiziksel gerçekliklerin iç içe geçtiği yeni varoluşsal durumu tanımlamaktadır. Yapay zekâ kullanımının "bilişsel tembellik", "bilişsel borç", zihinsel sağlık sorunları, "dijital uçurum" ve "yankı odaları" gibi olumsuz yan etkilerini ortaya koyan güncel ampirik araştırmalara yer verilerek, teknolojinin potansiyel risklerine dikkat çekilmektedir. Bu riskler karşısında çalışma, çözümün eğitim anlayışını köklü bir biçimde dönüştürmekte yattığını öne sürmektedir. Enformasyona eleştirel bir şekilde sahip olma kabiliyetinin giderek azaldığı bu dönemde, eğitimin temel amacının şüphe duyma ve doğru soruları sorma sanatını öğretmek olması gerektiği vurgulanmaktadır. Son olarak, pasif kullanıcı ve tüketici kültüründen sıyrılarak, içinde yaşanılan dijital ortamı bilinçli bir şekilde tasarlayan ve üreten bir kültürün yaygınlaştırılmasının temel bir varoluş meselesi olduğu belirtilmektedir.