Semanın Kültürel Yeniden Üretimi

Kökeni 8. yüzyıla kadar uzanan ve farklı anlam katmanları barındıran sema, 13. yüzyılda Mevlâna Celâleddin-i Rumî tarafından bir ayin biçimi olarak icra edilmiştir. Mevlâna’dan sonra kurumsallaşan Mevlevilik geleneğinde sema, dervişlerin manevi eğitiminde önemli bir rol oynamış, 15-16. yüzyıllarda belirli kurallar çerçevesinde Mevlevi ayini olarak icra edilmeye başlanmıştır. 1925’te tekke, zaviye ve türbelerin kapatılmasına ilişkin çıkarılan kanunla Mevlevi ayininin sürekliliği kesintiye uğramış, Mevlevilerin çabaları sonucunda kamu otoritesiyle uzlaşılarak, 1954 yılında Mevlâna’yı anma etkinlikleri kapsamında Konya’da yeniden Mevlevi ayini düzenlenmiştir. Sema, somut olmayan kültürel miras unsuru olarak icra edilmekle birlikte, zamanla turistik bir gösteri kimliğine bürünmüş, postmodern üretim biçimlerinin etkisiyle metalaşmıştır.Bu çalışmada semanın tarihî sürekliliği, kültürel yeniden üretim örneği olarak ele alınmıştır. Semanın ortaya çıkışından bugüne kadar geçirdiği dönüşüm çoklu durum çalışması deseniyle incelenmiş, tarihî, akademik ve güncel kaynaklar, gözlemler, görsel-işitsel materyaller gibi çeşitli bilgi kaynaklarına tematik analiz uygulanmıştır. Temalar belirlenirken kültürün beş boyutu -medeniyet, eğitim, sanat, din ve ekonomi- dikkate alınmıştır. Çalışmada kurumsallaşma, formasyon, patronaj, yeni dinî hareketler ve turizm gibi kategoriler, Mevlevilik, yüksek kültür tasavvufu, Mevlevi ayini, sema gösterisi ve postmodern üretim biçimleri gibi kodlar ortaya çıkmıştır.