Osmanlı Döneminde Kültür-Mimarlık İlişkisinin Yansımaları Olarak Salgın Hastalık Mekânları

Kültür, insan yaşamı ve toplumsal yapı ile doğrudan ilişkili olan ve farklı disiplinler tarafından çeşitli şekillerde tanımlanan çok boyutlu bir kavramdır. Toplumsal yaşamın ortak değerler ve paylaşımlar etrafında şekillenmesi, kültürün toplumların sosyal, ekonomik ve mekânsal organizasyonlarında belirleyici bir rol üstlenmesine sebep olmaktadır. Bu bağlamda mimarlık, insanın barınma ve yaşam ihtiyaçlarına cevap veren bir disiplin olarak kültür ile doğrudan ilişkilidir. Tarih boyunca toplumları derinden etkileyen salgın hastalıklar ise yalnızca sağlık alanını değil, aynı zamanda kentsel organizasyonu, mekânsal planlamayı ve mimari üretimi de etkilemiştir. Özellikle salgın dönemlerinde ortaya çıkan karantina yapıları, hastaneler ve diğer sağlık yapıları, toplumların salgınlara karşı geliştirdiği mekânsal ve kültürel tepkilerin somut yansımaları olarak değerlendirilebilir.Bu çalışmada, Osmanlı Dönemi’nde salgın hastalıkların kültür ve mimarlık arasındaki ilişki üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışma kapsamında alan yazını taraması ve yerinde gözlemler yoluyla elde edilen veriler değerlendirilerek salgınlarla ilişkili mekânlar analiz edilmiştir. Salgın hastaneleri, cüzzamhaneler, karantina yapıları ve diğer sağlık mekânlarının mimari özellikleri incelenmiş; bu yapıların dönemin yaşam kültürü ile olan ilişkisi ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular doğrultusunda söz konusu yapıların kültürel miras değeri vurgulanmış ve korunmaları ile yeniden işlevlendirilmesine yönelik öneriler geliştirilmiştir.