Fârâbî’de Tabiî Kehanetin Nübüvvete Dönüşümü

İlk Sebep, ay-üstü âlem ve insan arasında üstün olanın diğerini yönettiği, alt seviyede olanın üsttekine hizmet ettiği bir sistem mevcuttur. Bu sistemin en belirgin özelliği, İlk Sebep’in diğer var olanlar üzerinde hâkimiyeti ile etkileşimde bütünlük sağlanmasıdır. İlk Sebep, ay-üstü âlem ve insan arasındaki irtibat faal akılla kurulur. İlk Sebep’in faal aklı aracı kılarak verdiği hakikate dair suretler, uyanık haldeki insanın akıl yetisinin ve tahayyül gücünün yetkinliğine bağlı olarak duyu organları ile algılanırken; uykuda rüya aracılığıyla görülür hale gelir. Ay-üstü âlem ile insan arasındaki iletişim, Antik-Helenistik felsefede kehanet, İslam felsefesinde nübüvvet şeklinde tanımlanır. Nübüvvet ile özel anlamda vahiy gönderme/peygamberlik ve genel anlamda geçmiş, şimdi ve gelecekten haber bildirme kastedilir. Makalede, Fârâbî’nin (ö. 339/950) kehanet türleri arasında ayrıma giderek sunî kehaneti eleştirmesi ve tabiî kehaneti nübüvvete dönüştürmesi aktarılacaktır. Tabiî kehanetin uyanıkken ve uyurken ortaya çıkmasını kapsayan her iki formunun nübüvvete dönüştürülmesinin ardından Fârâbî’nin nübüvvet öğretisinde yer verdiği faal aklın peygambere uyanıklık halinde verdiği hakikate dair suretlerin algılanmasına ve faal aklın uyku esnasında peygamberin tahayyül yetisine ulaştırdığı tikel suretlerin doğru/sadık rüya olarak görülmesine ilişkin tasnifi incelenecektir. Fârâbî’nin tabiî kehaneti nübüvvete dönüştürmesinde Antik-Helenistik dönemdeki kehanete dair felsefî yorumu ve tabiî kehanetteki değişimi nübüvvet kavramı üzerinden gerçekleştirmesi ile dinî yorumu dikkate aldığı gözlenmiştir.