Sultân Kalâvûn’un Vasiyetleri ve Memlûk Devleti’nin İdarî Mekanizmasına Farklı Bir Bakış

Bu makale, Memlûk Sultanı Kalâvûn’un sefere çıkmadan önce veliahdı el-Melik es-Sâlih Alâeddîn Ali için kaleme aldırdığı vasiyet metinlerini incelemektedir. Üç ayrı sefer öncesinde hazırlanan bu metinler toplam otuz iki fasıldan oluşmakta olup ilki Muhyiddîn b. Abduzzâhir, ikincisi Fetheddîn b. Abduzzâhir, üçüncüsü ise Şâfi b. Alî tarafından kaleme alınmıştır. Çalışmada söz konusu metinler, içerik ve işlev bakımından değerlendirilerek Memlük idarî anlayışı içerisindeki yerleri tespit edilmeye çalışılmıştır. İnceleme sonucunda bu vasiyetlerin, klasik siyâsetnâme eselerine benzemekle birlikte bir takım farklarının da olduğu belirlenmiştir. İlgili vasiyetlerin, küçük bir kanunname ve yönetim rehberi tarzında hazırlandığını söylemek mümkündür. Metinlerde kale güvenliği, berîd (posta ile haberleşme) sistemi, askerî sevk ve idare, su yolları, tarımsal düzenlemeler, ticaretin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve adlî mekanizmaların işleyişi ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Bu yönüyle tezkirelerin, hükümdarlık nasihatlerinden ziyade merkezî yönetimin sürekliliğini sağlamaya yönelik birer talimatname niteliği taşıdığı anlaşılmaktadır. Kalâvûn’un, yokluğu sırasında devlet işlerinde ortaya çıkabilecek aksaklıkları önlemeye yönelik kapsamlı bir kontrol ve gözetim sistemi öngördüğü dikkat çekmektedir. Makale, söz konusu metinler üzerinden Memlük merkezî yönetim pratiğinin işleyişini ortaya koymayı ve inşa kaynaklarında dahi geçmeyen idarî politikaları belirlemeyi amaçlamaktadır.