Türkçe ve Türk Kültürü Ders Kitaplarında Atasözü ve Deyimlerin Tematik Dönüşümü (2019-2025)

Bu çalışma, yurt dışında yaşayan Türk öğrenciler için hazırlanmış Türkçe ve Türk Kültürü ders kitaplarında atasözleri ve deyimlerin yerini, işlevini ve öğrencilerin anlam kurma süreçlerindeki rolünü incelemektedir. Tek tek sözcüklerin ötesinde çok sözcüklü yapılar (lexical chunks) olan atasözleri ve deyimler, dil öğrenme sürecinde önemli bir kolaylaştırıcı unsur olarak öne çıkmaktadır. İçerdikleri ögelerin anlamlarının bütüne katkısı, öğrenme yükünü hafifletmekte ve öğrencilerin dili daha hızlı kavramalarına imkân vermektedir. Bu noktada, atasözleri ve deyimlerin şeffaflık derecesi (idiom transparency), öğrencilerin anlam oluşturma sürecinde kritik bir etken olarak görülmektedir. Araştırma kapsamında, 2019–2025 yılları arasında okutulan Türkçe ve Türk Kültürü ders kitapları ile 2025-2026 eğitim-öğretim yılından itibaren beş yıl süreyle kullanılmak üzere kabul edilen 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ve Türk Kültürü ders kitapları incelenmiştir. Kitaplarda atasözleri ve deyimlerin hem nicel hem de nitel açıdan nasıl yer aldığı analiz edilmiş; kitaplar arasında sayısal karşılaştırmalar yapılmıştır. 2019–2025 dönemi kitaplarında atasözleri ve deyimler daha çok aile, dayanışma ve çalışkanlık gibi temel değerlere odaklanırken; 2025 yılı baskılarında bu unsurlar sağlık, kültürel kökler, sanat ve bilim gibi çağdaş temalarla bütünleştirilmiştir. 6., 7. ve 8. sınıf kitaplarında söz varlığı unsurları giderek daha tematik, dengeli ve kültürel olarak derinlemesine işlenmiştir. Yeni baskı, atasözü ve deyimleri kültürel kimlik inşası, değerler eğitimi ve eleştirel düşünme süreçlerini destekleyen birer öğretim aracına dönüştürmüştür. Bu durum, Türkçe ve Türk Kültürü ders kitaplarının hem pedagojik hem de kültürel açıdan daha bütüncül ve çağdaş bir yaklaşım benimsediğini göstermektedir.