Filistin Konulu Modern Arap Şiirinde Sembolizm Unsuru Olarak Tarihî Şahsiyetler

Modern Arap şiiri, özellikle 20. yüzyılın ortalarından itibaren Filistin meselesini hem bir direniş teması hem de kolektif hafızanın bir izdüşümü olarak ele almaya başlamıştır. Bu süreçte tarihî şahsiyetler, sembolik birer unsur olarak şiirin merkezinde yer almaya başlarken hem kültürel birer mirasın taşıyıcısı hem de modern direnişin metaforik temsilcileri haline gelmişlerdir. Bu makalede, Filistin konulu modern Arap şiirinde Antere b. Şeddâd, Rebî‘a b. Mukeddem, Burrâk, Urkub, Zerkâu’l-Yemâme, Hz. Muâviye ve Halife Mu‘tasım Billah gibi tarihî şahsiyetlerin nasıl sembolize edildiği, hangi tarihsel yönlerinin öne çıktığı ve bu figürlerin şiirsel söylemde üstlendikleri anlam katmanları incelenmiştir. Ayrıca bu şahsiyetlerin çağdaş mücadele bağlamında nasıl yeniden inşa edildikleri analiz edilmiş; bu sembollerin ulusal kimlik, direniş, umut ve adalet kavramlarıyla nasıl ilişkilendirildikleri ortaya konulmuştur. Metinlerarası göndermeler, kolektif hafızanın şiire yansıması ve tarihsel meşruiyet arayışı bağlamında yapılan bu analizler, modern Arap şiirinde tarih ve sembolizmin iç içe geçtiği bir anlatı yapısını gözler önüne sermektedir. 20. yüzyıl mabeyninde Arap dünyasında şairlere yönelik siyasî baskılar, sansür ve otoriter rejimlerin tehdidi, bu şairleri ifade biçimlerinde yeni yollar aramaya sevk etmiştir. Onların buldukları yollardan birisi de sembolizm akımıydı. Aslen Batı kökenli olan bu akım, duygu ve düşünceleri doğrudan betimleme yoluyla değil; onların doğasına atıfta bulunarak ve onları zihinde uyandırmak için açıklanamayan semboller kullanarak ifade etme sanatıdır. Bu akım, 20. yüzyılın başlarından itibaren Arap edebiyatında rağbet görmüş; birçok şair ve yazar, bu akımın etkisinde edebî eserler ortaya koymaya başlamışlardır. Filistinin kaybedilişi ve Arap devletlerinin İsrail karşısında art arda aldıkları yenilgiler sonrasında Arap şairlerin çoğunun yüreğinde bir sancı oluşmuş ve bu sancı onların şiirlerine de yansımıştır. Filistin’e sahip çıkamamanın verdiği acı ve ızdırap onlara kendi geçmişlerinde yaşadıkları benzer acıları hatırlatmıştır. Bundan dolayı onlar zaman zaman şiirlerinde kendi tarihlerinde yaşamış şahsiyetleri birer sembolik unsur olarak kullanmışlardır. Sayıları çok olmakla birlikte çalışmamızda 20. yüzyılda yaşamış altı şairin konu bağlamındaki şiirleri ele alınmıştır. Bu şairler: İbrahim Tukan, Fedva Tukan, Emel Dunkul, Ömer Ebû Rîşe, İzzuddin el-Manasırah ve Memduh Advan’dır.